این نوشته‌ام، آبان 98 اینجا ماهنامه صدبرگ منتشر شده!

رمان: سگ‌های سیاه

 نویسنده: ایان مک‌یوئن

 مترجم: امیر حسین مهدی‌زاده

*

داستانی برای امروز

پیام رنجبران

«ایان مک‌یوئن» مجموعه داستانی دارد با عنوان «گفت‌وگو با مرد گنجه‌ای» که نخستین اثر منتشر شده‌ی اوست! داستان‌های تکان‌دهنده‌ای که نشان می‌دهند نویسند‌ه‌شان تا چه ابعاد حیرت‌انگیزی توانسته به روان انسان و درونیات او نزدیک شود. آثاری‌ که بعد از خواند‌ن‌شان تا مدت‌ها همراه خواننده باقی می‌مانند و فراموش کردن‌شان کار دشواری است. قصه‌ی آدم‌های رنجور، پرس شده و آنانی که سلسله اعصاب‌شان فروپاشیده؛ آدم‌هایی که از جامعه‌شان آسیب دیده‌اند و در چرخه‌ای معیوب به همان جامعه خسارت وارد می‌کنند. قصه‌هایی آسیب‌شناسانه و مفید به فایده که خواننده را ناگزیر به تامل وا می‌دارد. داستان‌هایی که آرام‌آرام به درون ذهنیت آدمی نفوذ کرده و سپس تا دیر زمانی در اعماق‌ آن به حیات خود ادامه می‌دهند. دیر زمانی که تاثیرِ داستان‌ها موجب می‌شود به آن‌ها بیندیشیم! این مجموعه داستان همان سال انتشارش، 1975 برنده‌ی جایزه «سامرست موام» شده و در پی‌اش نویسنده‌ی توانمندی به جهان ادبیات گام می‌نهد که با «انسان»، «جامعه»‌ی پیرامونش، «دغدغه‌هایش» و «آنچه او را می‌آزارد» به خوبی آشناست. به باور من «گفت‌و‌گو با مرد گنجه‌ای» اوج درخشش «ایان مک‌یوئن» در نحوه‌ی قصه‌گویی است، در عین حالیکه دامنه‌ی آثار این نویسنده گستره‌ وسیعی دارد و شامل رمان و فیلمنامه نیز می‌شود و جوایز زیادی هم به خود اختصاص داده است؛ رمان «تاوان» که بر اساس آن سال 2007 فیلمی با همین عنوان ساخته شده از مهم‌ترین آن‌هاست؛ همچنین رمان «آمستردام» که سال 1998 برنده‌ی جایزه‌ی «من بوکر» شد.

«ایان مک‌یوئن» متولد 1948 انگلستان است. مادرش بعد از این‌که شوهر اولش در جنگ‌جهانی اول کشته شد با «دیوید مک‌یوئن» ازدواج می‌کند. «ایان» کودکی‌اش را در جنوب شرقی آسیا، آلمان و شمال آفریقا می‌گذراند. در دوازده سالگی به همراه خانواده‌ به انگلستان بازمی‌گردد. سال 1970 از دانشگاه «ساسکس» مدرک کارشناسی ادبیات انگلیسی و بعدتر کارشناسی ارشد را از دانشگاه «ایست انگلیا» می‌گیرد. مدتی در یونیورسیتی کالج  لندن مشغول به تدریس ادبیات انگلیسی می‌شود و سپس همان دانشگاه به او دکترای افتخاری می‌دهد. «تایمز» وی را در فهرست 50 نویسنده‌ی برتر انگلیس از سال 1945 به بعد قرار داده و روزنامه‌ی «دیلی تلگراف» در فهرست 100 فرد تاثیرگذار در فرهنگ بریتانیا جایگاه 19 را به او اختصاص داده است.

 اما رمان «سگ‌های سیاه» که سال 1992 منتشر شده و همان سال نامزد جایزه‌ی «من بوکر» نیز بوده یکی دیگر از آثار قابل تامل «مک‌یوئن» است. رمانی با محوریت سه شخصیت اصلی در کانون آن. داستانی که گویی آینه‌ای است از آدم‌هایی که امروز مدام می‌بینیم و تقابل افکار و عقاید و ایده‌هاشان با هم؛ داستانی که متعلق به امروز است. «جرمی» راوی داستان مردی است که به هیچ چیز باور ندارد:«من هیچ تعلقی نداشتم، به هیچ چیز باور نداشتم. مسئله این نبود که شکاک بودم، یا خود را به شکاکیت مفید یک کنجکاوی عقلانی مجهز کرده بودم، یا آن‌که همه‌ی استدلال ها را از همه‌ی جوانب می‌دیدم؛ نه، به واقع هیچ علت معتبری، هیچ قاعده‌ی ثابتی، هیچ انگاره‌ی بنیادینی نبود که بتوانم با آن همراه شوم، هیچ موجود برتری که بتوانم مومنانه، شورمندانه، یا در سکوت مدعی وجودش شوم.»(ص 20) «جرمی» که در کودکی پدر و مادرش را از دست داده همیشه بیش از آنکه با دوستانش وقت بگذارند در کنار پدر و مادر آن‌ها به سر می‌برد و از این‌رو بعد از ازدواج نسبت به پدر و مادر همسرش نیز علاقه‌ی زیادی پیدا می‌کند و توجه‌اش به آن‌ها جلب می‌شود و بعد هم تصمیم می‌گیرد زندگی‌نامه‌‌شان را بنویسد؛ یعنی شرح حال دیگر شخصیت‌های اصلی داستان، زن و شوهری با نام‌های «جون» و «برنارد». زوجی که در ابتدای آشنایی و ازدواج هر دو کمونیست بوده‌اند اما بعد از ورشکستگی کمونیسم، فجایعِ به بار آمده و همچنین وقایع، شکاف‌ها و تضادهای غیرقابل توجیهی که مشاهده کرده‌اند، از حزب جدا شده‌اند. اما نحوه‌ی دگرگونی اندیشه‌هاشان یکسان نبوده است. «برنارد» همچنان به دیدگاه ماده‌گرایانه‌اش وابسته می‌ماند و با داشتن نظرگاهی «بیرون»ی در جهت اصلاح جامعه‌ تلاش می‌کند، ولی «جون» بعد از یک اتفاق روحانی که به دلیل دیدن «سگ‌های سیاه»یی برای او رخ می‌دهد بنیان اندیشه‌هایش تغییر می‌یابد و سمت و سوی «درونی» و «معنوی» می‌گیرد. «جون متقاعد شده بود شیطان و خدا وجود دارند، و حتم داشت که هیچ‌ یک با کمونیسم سازگار نیست»(ص 172). حالا سال‌هاست که این زن و شوهر به دلیل اختلاف عقیده جدا از هم زندگی‌ می‌کنند و «جرمی» علاوه بر بیان دیدگاه و اندیشه‌های‌ آن دو، به عشقِ عمیقی که میان‌شان وجود دارد اما پیامدش دوری بوده نیز می‌پردازد. ولی آنچه در این روایت بیش از همه چیز به چشم می‌آید بی‌طرفی راوی داستان نسبت به بیان عقاید «جون» و «برنارد» است. شاید در برخی از بخش‌های داستان، دیدگاه‌‌شان را مورد واکاوی قرار بدهد اما این به گونه‌ای نیست که در جریان ابراز افکار طرفین خللی وارد کند. بدین‌سان فرصت ارزیابی و اندیشیدن به خواننده‌ی داستان محول شده است. دیگر این‌که، نویسنده افزون بر طرح پرسش‌ها، راهکارها و نتیجه‌گیری‌هایی نیز در اختیار قرار می‌دهد که همگی‌شان قابل تامل هستند؛ همچنین در این میان رشته افکاری بیان می‌شود که هر کدام در جای خود بسیار برجسته‌اند که شاید سهم «جون» از ابراز آن‌ها بیشتر باشد، از جمله:«وقتی من نتوانستم با پدر بچه‌هایم، مردی که دوستش داشتم و هنوز زنش هستم یک اجتماع ساده را بسازم، چرا باید از میلیون‌ها غریبه با منافع متضاد انتظار داشته باشم با هم کنار بیایند؟»(ص 53). یا در اواخر داستان که می‌گوید:«می‌توانم ببینم که فکر می‌کنی من یک خل و چل خشکه مقدسم. مهم نیست. این چیزی است که من می‌دانم. در نهایت کل آن‌چه می‌شود رویش کار کرد طبیعت انسان است یا دل آدمی، یا روح، یا خودآگاهی- اسمش را هر چه می‌خواهی بگذار. این باید توسعه و تعالی پیدا کند وگرنه بدبختی ما پایانی نخواهد داشت. کشف کوچک من این بود که چنین تغییری ممکن است، در توان ما هست. بی ‌انقلابی در زندگی درونی، گرچه آرام، طرح‌های بزرگ ما بی‌ارزش است. اگر بالاخره می‌خواهیم در صلح باشیم باید روی خودمان کار کنیم. نمی‌گویم حتماً می‌شود. امکان زیادی دارد که نشود. می‌گویم این تنها بخت ماست. اگر اتفاق بیفتد، که شاید نسل‌ها طول بکشد، خیری که از آن جاری می‌شود جوامع ما را به گونه‌ای برنامه‌ریزی نشده و پیش‌بینی ناپذیر شکل خواهد داد، که تحت کنترل انحصاری هیچ گروهی از آدمیان یا مجموعه‌ای از عقاید نخواهد بود...»(ص 174). باری! هر چه روایت را پی می‌گیریم گویی قطعات یک پازل در کنار هم چیده می‌شود و همچنین درمی‌یابیم «شیطانی» که «جون» از آن نام می‌برد بیش از آن‌که نمودی بیرونی داشته باشد، درونِ آدمی خفته است که هر از گاهی پرده از خویش برمی‌دارد و زندگی انسان‌ها را بر این کره‌ی خاکی به مخاطره می‌اندازد. شیطانی که به صورت استعاری در این داستان به شکل «سگ‌های سیاه»یی درآمده است. این رمان به ترجمه‌ی «امیر حسین مهدی‌زاده» به زبان پارسی برگردان شده است.

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)

 


ادامه مطلب

برچسب ها: نقد رمان سگ‌های سیاه ، درباره رمان سگ‌های سیاه ، سگ‌های سیاه ایان مک یوئن ، گفت و گو با مرد گنجه ای ، نقد رمان سگ های سیاه ، ایان مک یوون ، شیطان خدا کمونیسم ،



رمان: عنکبوت

نویسنده: هانری تروایا

 ترجمه: پرویز شهدی

 نشر: کتاب پارسه

*

روایت مواجهه‌ی آدم‌های سطحی با هم

 

پیام رنجبران

طرح روی جلد رمان «عنکبوت» همخوانی بسیاری با شخصیت اول این داستان دارد. هاله‌ی کم‌رنگی که تصویر مردی را شکل داده که برخاسته از کتاب‌هاست؛ گویی این کتاب‌ها منجر به شکل گرفتن سایه‌ی بی‌حالی شده که به آنی زدوده یا به تلنگری فروپاشیده خواهد شد. حس نگریستن به آن، به این می‌ماند که به یک حباب می‌نگریم. انگار ریشه‌های شخصیت و افکار این مرد به‌جای زندگی، برخاسته از مفاهیم کتاب‌هاست، ریشه‌هایی که البته محکم نیست و مفاهیمی که در او نهادینه نشده‌ است. این مرد «ژرار فونسک» نام دارد. پرسونای اصلی رمان «عنکبوت» و مرد جوانی که پشت نقاب عبارات قصار کتاب‌هایی که خوانده، شخصیت اصلی خودش را پنهان می‌کند. او خود را فردی نشان می‌دهد که نیست: قدرتمند اما در واقع ضعیف. بی‌نیاز اما به شدت محتاج به توجه و ابراز علاقه‌ی اعضای خانواده‌اش. متفکر و عمیق اما گیرافتاده در سطح. اصلاً به باور من داستان این رمان، روایت مواجهه‌ی سطح است با سطح. روایت مواجهه‌ی آدم‌های سطحی با هم، روایت آدم‌هایی که در سطح زندگی می‌لولند، ولی تقابلی که در عمیق اتفاق می‌افتد؛ یعنی ما توسط داستانی که به خوبی ساخته و پرداخته شده است به عمق و درون این آدم‌ها نفوذ می‌کنیم و به ریشه‌ها و عواملی می‌پردازیم که در نهایت این آدم‌ها برآمده از آن‌ها هستند. چرا «ژرار» اینگونه است؟ دلیل این وابستگی بیمارگونه‌ی او به خانواده‌اش چیست؟ آیا فقط خود مقصر است یا خانواده‌اش نیز دخیل‌اند؟ اساساً موضع ما نسبت به این آدم‌هایی که دورش را گرفته‌اند، چیست؟ چه نظری درباره‌ی آن‌ها داریم؟ قضاوتی که نویسنده‌ی داستان به عهده‌ی خودمان گذاشته است. او فقط بر قصه‌اش تمرکز می‌کند. زندگی این آدم‌ها و چند و چون‌شان را توسط یک ساختار منسجم روایی نشان‌مان می‌دهد. روایتی که در وهله‌ی نخست خواننده‌اش را گیر می‌اندازد و برای او جذاب است؛ سپس به خودش که می‌آید به درون داستان کشانده و شاهد ماجرا شده و در پی‌اش روابط مابین شخصیت‌های داستان را ارزیابی می‌کند. خواننده درباره‌ی آن‌ها و روابط‌شان و موقعیت‌هایی که تقابل میان آن‌ها برمی‌سازد، می‌اندیشد. رمان «عنکبوت» نوشته‌ی «هانری تروایا» نویسنده‌ی روس‌تبار فرانسوی است. این اثر در سال 1938 به رشته تحریر درآمده و همان سال مهم‌ترین جایزه‌ی ادبی فرانسه، گنکور را به خود اختصاص داده است. «هانری تروایا»(1911- 2007) نویسنده‌ی پرکار و یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌های ادبی فرانسه به حساب می‌آید. کارنامه‌ی او افزون بر این‌که پرتعداد است -و شامل بیش از یک‌صد کتاب داستانی و غیر داستانی می‌شود- مملو از آثار درخشان است. او علاوه بر شهرتش بابت رمان‌هایی که می‌نوشت، در زمره‌ی مورخان و شرح‌حال‌نویسان شاخص نیز قرار می‌گیرد. فرزند خانواده‌‌ای ارمنی که بعد از انقلاب اکتبر از روسیه می‌گریزند و بعد از مدتی اقامت در ترکیه و اتریش به فرانسه پناهنده می‌شود. «تروایا» با این‌که آثارش را به زبان فرانسه می‌نوشت اما عمده‌ی کتاب‌هایش و موضوعات آن‌ها درباره‌ی روسیه است. همچنین شرح‌حال‌هایی که او بر زندگی افرادی چون، «لف تالستوی»، «آنتوان چخوف»، «الکساندر دوما» و «ایوان تورگینف» نوشته از قابل توجه‌ترین و درخشان‌ترین آثاری است که درباره‌ی این غول‌های ادبیات روسیه و جهان به رشته‌ تحریر درآمده است. رمان «عنکبوت» توسط آقای «پرویز شهدی» به زبان فارسی برگردان شده است. ترجمه‌‌‌ی درخور ستایشی که شایسته‌ی این اثر ادبی است. روایتی که هر چه پیش می‌رود همانند پوست پیاز لایه‌های آن برچیده می‌شود و به همین منوال ما نیز از زوایای دیگری به زندگی آدم‌های داستان می‌نگریم. نظرات «ژرار» را درباره‌ی دیگر آدم‌ها و سبک زندگی‌شان می‌شنویم- زندگی آدم‌هایی با خوشی‌های مبتذل، از پیش‌تعیین شده، انگار یکی را گذاشته‌اند و از مابقی کپی گرفته‌اند- بد هم نمی‌گوید! تازه او فردی است که خودش را به گمان خویش از معرکه‌ بیرون کشیده و به آن‌ها و زندگی‌‌های پوچ‌شان می‌نگرد و مورد تمسخرشان قرار می‌دهد. او به خود می‌بالد که بلد است بر وسوسه‌های دنیای مادی چیره شود. «فقط زندگی درونی و معنوی» برایش دارای اهمیت است و «غنی‌سازی مغرورانه‌اش از طریق مطالعه، اندیشیدن و تامل کردن»(ص 25) اما هر چه به فرجام داستان نزدیک می‌شویم، به ویژه وقتی با آن پایان‌بندیِ قابل توجه‌ و عاقبت «ژرار» روبرو می‌شویم، توجه‌مان علاوه بر دیگر موضوعات به این مساله نیز جلب می‌شود؛ یعنی نظرات دوپهلویی نسبت به او پیدا می‌کنیم. آیا باید به این زندگی تن داد یا می‌‌باید کناره گرفت و فقط به جهان مفاهیم عالی و کتاب‌های والا پناه برد؟ به راستی کدام روش صحیح‌تر است و به کار می‌آید؟ باری، شاید در نهایت به این نتیجه برسیم که می‌بایست کتاب خواند اما مفاهیم درون کتاب‌ها را باید زندگی کرد، نه با آن مفاهیم زندگی.

 

 

 

پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)



ادامه مطلب

برچسب ها: نقد رمان عنکبوت ، نقد رمان عنکبوت هانری تروایا ، هانری تروایا ، عنکبوت هانری تروایا ، عنکبوت پرویز شهدی ، روایت آدم های سطحی ، گفت و گو با مرد گنجه ای ،

چهارشنبه 26 تیر 1398

گفت‌وگو با مرد گنجه‌ای (ایان مک یوون)

   نوشته شده توسط: پیام رنجبران    نوع مطلب :پارگراف‌های مورد علاقه‌ام ،

بعد از ماجرای کوره، می‌خواهم محصور باشم. کوچک باشم، نمی‌خواهم این همه صدا و آدم دور و بَرم باشد. می‌خواهم از این همه دور باشم، تو دل تاریکی. آن گنجه را می‌بینی آن‌جا، همان که بیشتر اتاق را گرفته؟ اگر یک نگاه داخلش بیندازی می‌بینی توش هیچ لباسی آویزان نیست. پُرِ بالش و پتوست. می‌روم آن‌جا، در را عقبم می‌بندم و ساعت‌ها می‌نشینم توی تاریکی. لابد به نظرت احمقانه می‌آید. حس می‌کنم آن‌جا بهترم. احساس ملال نمی‌کنم، فقط می‌نشینم. گاهی وقت‌ها آرزو می‌کنم گنجه پا در بیارد، برود و فراموش کند من آن تو هستم. اولش خیلی اتفاقی آن‌جا بودم ولی بعد بیشتر و بیشتر آن‌جا بودم، تقریباً هر شب. بعد کلاً قید سر کار رفتن را زدم. سه ماه است که تو گنجه‌ام. از بیرون رفتن متنفرم. گنجه‌ی خودم را ترجیح می‌دهم.



برچیده از مجموعه داستان «گفت‌وگو با مرد گنجه‌ای»

نویسنده: ایان مک یوون

ترجمه: نورا موسوی‌نیا

(ص 70)


 

نگاهی به این مجموعه داستان (اینجا)


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)



ادامه مطلب

برچسب ها: گفت و گو با مرد گنجه ای ، مجموعه داستان ، گفت‌وگو با مرد گنجه‌ای ، ایان مک یوون ، کتابهایی که باید بخوانیم ، پارگراف ، دوست بازیافته ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic