سیناپس رویکرد وبلاگ «سیناپس» نقد و تحلیل آثار سینمایی- نقد و معرفی «رمان» و «کتاب»- و گذری بر داستان‌کوتاه، شعر، موسیقی، آهنگ و نقاشی‌‌ست. * «لطفاً» نویسنده وبلاگ «پیام رنجبران» هیچ صفحه‌ای در شبکه‌های مجازی اینستاگرام، فیس‌بوک، توییتر ندارد. * من به آن ‌چیزی زنده‌ام که دیگران به آن مرده: تنهایی...! tag:http://senaps.mihanblog.com 2020-09-26T02:30:02+01:00 mihanblog.com فریدریش هلدرلین (آنچه می‌ماند) 2020-09-24T00:07:16+01:00 2020-09-24T00:07:16+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/645 پیام رنجبران من، سکوت اثیر را می‌فهمیدم. ولی سخن انسان‌ها را هرگز.         فریدریش هلدرلین ص 65 ترجمه: محمود حدادی   پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

من، سکوت اثیر را می‌فهمیدم.

ولی سخن انسان‌ها را هرگز.

 

 

 

 

فریدریش هلدرلین

ص 65

ترجمه: محمود حدادی

 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


]]>
بینوایان (بخش ششم) 2020-09-21T21:18:51+01:00 2020-09-21T21:18:51+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/644 پیام رنجبران مانند کسی که به یک گودال فرو می‌رود، در تاریکی شب فرو می‌رفت.       بینوایان (ص 168) ترجمه: عنایت   پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


مانند کسی که به یک گودال فرو می‌رود، در تاریکی شب فرو می‌رفت.

 

 

 

بینوایان (ص 168)

ترجمه: عنایت

 


پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

]]>
بینوایان (ویکتور هوگو) 2020-09-19T14:45:53+01:00 2020-09-19T14:45:53+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/643 پیام رنجبران این کتاب درام غم‌انگیزی است که اولین شخصیت آن ابدیت است. و انسان شخصیت دوم آن بشمار می‌آید.       «بینوایان» (ص 323) ترجمه: عنایت‌الله شکیباپور   پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


این کتاب درام غم‌انگیزی است که اولین شخصیت آن ابدیت است.

و انسان شخصیت دوم آن بشمار می‌آید.

 

 

 

«بینوایان» (ص 323)

ترجمه: عنایت‌الله شکیباپور

 



پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

]]>
مروری بر کتاب عاشقانه‌های مردانه (از هزاره‌های قبل از میلاد تا امروز) 2020-09-09T14:50:11+01:00 2020-09-09T14:50:11+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/642 پیام رنجبران این متن اینجا، ماهنامه «جهان کتاب» فرودین-خرداد 99 منتشر شده!کتاب: عاشقانه‌های مردانه (از هزاره‌های قبل از میلاد تا امروز)نویسندگان: مجموعه شعرا  گردآوری و ترجمه: فریده حسن‌زادهنشر:زرین اندیشمند/ سال انتشار: 1398* «مسئله‌ی عشق»پیام رنجبران«عاشقانه‌های مردانه» یک گردهمایی باشکوه عاشقانه است. 86 شاعر از مطرح‌ترین و بعضی بزرگترین شعرای مرد تاریخ، از هزاره‌های پیش از میلاد تا امروز در این مجموعه گرد هم آمده‌اند و ما شاهد سروده‌های آنانیم. همان‌طور که از عنوان کتاب و عکس این متن اینجا، ماهنامه «جهان کتاب» فرودین-خرداد 99 منتشر شده!


کتاب: عاشقانه‌های مردانه

(از هزاره‌های قبل از میلاد تا امروز)

نویسندگان: مجموعه شعرا

 گردآوری و ترجمه: فریده حسن‌زاده

نشر:زرین اندیشمند/ سال انتشار: 1398

*

 «مسئله‌ی عشق»

پیام رنجبران

«عاشقانه‌های مردانه» یک گردهمایی باشکوه عاشقانه است. 86 شاعر از مطرح‌ترین و بعضی بزرگترین شعرای مرد تاریخ، از هزاره‌های پیش از میلاد تا امروز در این مجموعه گرد هم آمده‌اند و ما شاهد سروده‌های آنانیم. همان‌طور که از عنوان کتاب و عکس روی جلد آن پیداست این سروده‌ها بیشتر شامل اشعاری عاشقانه ا‌ست؛ گرچه فقط به عاشقانه‌هایی که شاعران برای محبوبه‌ها‌شان سروده‌اند خلاصه نمی‌شود و این عشق بسط یافته به عاشقانه‌هایی شاخص برای وطن، خدا، خانواده، فرزند، آزادی، شعر، گل‌ها، عشق و حتی مرگ! همچنین در خلال این اشعار، عاشقانه‌هایی هست برای محبوبه‌ای اما گویی او فقط بهانه‌ای بوده و در واقع واکنش‌های شاعر است نسبت به وضعیت اجتماعی و سیاسی جهان پیرامونش؛ افزون بر این‌ها شرح جداگانه و گیرایی هم بر زندگی هر یک از شاعران نگاشته شده است. بدین‌سان گلچین ارزنده‌ای به قلم بانو «فریده حسن‌زاده» با ترجمه‌های همیشه درخشانش گرد آمده درباره‌ی یکی از پیچیده‌ترین احساسات آدمی یعنی «عشق»؛ واژه‌‌ای که وقتی وارد فرهنگ لغات شاخه‌های مختلف اندیشه‌ور می‌شود تعریف و تفسیرهای فراوان بخود می‌گیرد.

فیلسوفان هر یک نظرات‌شان را درباره‌ی عشق به انحای گوناگون نقل کرده و آن را به انواع مختلفی نیز تقسیم‌ می‌کنند. برای مثال «آرتور شوپنهاور» شور و شیداییِ مابین عشاق و جاذبه‌ای که آ‌ن‌ها را به سوی هم می‌کشاند صرفا برآمده از اراده‌ی کور طبیعت برای ادامه‌ی بقا می‌داند؛ الگویی که کار عاشقی را برای گریز از این چارچوب به مخمصه می‌افکند. «فردریش نیچه» چون همیشه حول محور موضوع می‌چرخد و از زوایای مختلفی بدان می‌نگرد؛ اندیشه‌هایی که شاید در نگاه نخست حتی با هم تناقض داشته باشند اما در نهایت عشقی والا و آفریننده‌ را ستایش می‌کند که از زاد و رودش «ابرانسان» به بار نشیند. دانشمندان علوم طبیعی عشق را بیشتر ناشی از فعل و انفعلات شیمیایی مغز می‌دانند. نیز روان‌شناسان که هر یک بر حسب رویکرد و نظرگاه‌شان نسبت به روان انسان، تعریف‌های متفاوتی برای عشق و منشاء آن ارائه کرده‌اند. مختصر این‌که آنقدر تعریف‌های عشق و چند و چونش پُر شمار است که آدمی مبهوت می‌ماند که به‌راستی تعریف آن چیست؟ اما آنچه از منظر این نگارنده مابین تمام این آرا فصل مشترکی به نظر می‌رسد همان اتفاق رای بر سر «احساس» است؛ و برخی موضوعات هم فقط توسط احساس بهتر فهمیده می‌شوند و نه چیز دیگری. و چه کسانی از شاعران به احساس نزدیک‌تر؟ از آن مهم‌تر به عشق؟ تا جایی که اگر شاعران را خود، فرزندان عشق بخوانیم و آفریننده‌اش سخن به گزاف نگفته‌ایم. از اینرو سروده‌هاشان که به نوعی زبان اسرارآمیز عشق است که به کلمه درآمده و همچنین تفسیر آن، بسی جای شنودن دارد. آن هم برخی شاعران که اشعارشان به‌راستی دروازه‌هایی‌اند گشوده به جهان دیگری و به قولی «حتی دلبستگی‌های شخصی‌شان جوهره‌ی والای جهانی بخود گرفته است». اما بنگریم بر سطرهایی از لابه‌لای بعضی اشعار مجموعه که در حالت کلی مسئله درباره‌ی «عشق» است؛ «غزلِ غزل‌های سلیمان» سروده‌ی «سلیمان ابن داوود» قرن دهم پیش از میلاد:«و به راستی که عشق/ خداوندِ جهان است». «رابرت برتِن» (1576-1640):«وصف قلم از عشق/ به نورِ شمعی می‌ماند در آفتاب». «جرج هربرت» (1593-1633):«وطن نمی‌شناسد زبان عشق/ به زبانِ نگاه سخن می‌گوید/ در هر گوشه و کنارِ این جهان». «تئودور رتکو»(1908-1963):«به خودم آورد/ عشق!». «شاسلاو میلوش»(1911-2004):«عشق یعنی بیاموزی به خود بنگری/ همانگونه که به چیزهای دیگر/ زیرا هیچ فرقی نیست میانِ تو و چیزهای بسیارِ دیگر». «خایمه سابینس» (1926-1999):«عشق، گرانبهاترین سکوت است/ مرددترین، تحمل‌ناپذیرترین». «سامول هی‌زو» (1926-):«قدرت/ جانشینِ حقیری‌ست برای عشق». «مایکل. آر. بِرچ» (1958-):«چیست عشق جز رهیدن از دست‌های موذیِ مرگ».

همیشه مطالعه‌ی زندگی‌نامه‌‌ی نویسندگان و شاعران جذابیت‌های نهفته فراوانی در خود دارد. در این گلچین ادبی نیز شرحی اجمالی اما مفید و گیرا بر زندگی‌ این شعرا نگاشته شده و رویدادهایی که بر شعرشان تاثیر بسزایی گذاشته و اصلا برای بعضی علت برانگیزاننده‌ای بوده که موجب بیداری جانِ شاعرشان شده است. بخش‌های مربوط به زندگی‌نامه‌ی شعرا و مرتبط ساختن رخدادها و نقاط عطف زندگی‌شان با اشعاری که سروده‌اند از دیگر مناظرِ چشمگیر «عاشقانه‌های مردانه»‌ست تا حدی که گویی افزون بر شعر در حال مطالعه‌ی داستان‌های کوتاه جذابی نیز هستیم. شخصا هر کجا ردی از «چارلز بیکاوسکی» ملک‌الشعرا و صدای فرودستان آمریکا بیابم بی‌معطلی آن را می‌خوانم که در این مجموعه علاوه بر گزیده‌ای از اشعار جذابش، به شرح حالش نیز پرداخته شده و البته شاعران دیگری از جمله «آدام زاگایوسکی» متولد 1945 لهستان با آن آرای قابل تامل و نکات جالب توجه‌ای که درباره‌ی شعر می‌گوید:«شعر در نقش ادبیات و زبان، لایه‌ای از جهان را کشف می‌کند که در واقعیت به چشم نمی‌آید، و با این کشف موجب تغییر و تحولی در زندگی ما می‌شود و نگاه و حضور ما را وسعت می‌بخشد. می‌خواهم بگویم نمی‌شود شعر را بیهوده انگاشت زیرا قدرت احیای زندگی را در این جهانِ هلاکتبار به غایت داراست حتی اگر آمار و ارقام هیچ نشانی از فعالیت آن را بازگو نکنند»(ص 467). اما از فراموش‌ناشدنی‌ترین زندگی‌نامه‌ها در همین مجموعه می‌توان یاد کرد از «میلکوش رادنوتی» (1909-1944) شاعر مجار که به دست فاشیست‌ها به قتل رسید و اشعارش بعد از مرگ در جیب پالتوش در گوری دست جمعی یافت شد و بعدها جزو نقاط اوج شعر مجارستان قرار گرفت؛ او که در مطلع آخرین شعرش برای همسرش سروده است:«از ژرفاهای درون/ سکوتی هراسناک می‌پیچد در گوشم/ که رها می‌کند ضجه‌ام را در گلو/ اما نیست هیچ فریادرسی». دیگری شرح زندگی «جان کلر» شاعر انگلیسی است (1793-1834) که به گمانم آن هم هیچ‌گاه از خاطر خواننده محو نخواهد شد. مردی که به وصال یار خود نرسید، ضربه‌ی روحی هولناکی بدو وارد شد، شعرهایش پیچ و قوس‌های فراوانی بخود دید، امروز دیوان اشعارش همچنان پرفروش است اما او خود رویمرفته بیست‌وهشت سال از زندگی‌اش، یعنی از نقطه‌ای تا پایان عمر را در تیمارستان سپری کرد، از فقر و نداری نوشته‌هایش را با درآمیختن آب باران با رنگ‌های گیاهی می‌نوشت اما در نهایت اشعاری سرود که نام خود و محبوبه‌اش «ماری» را در تمامی منظومه‌های عاشقانه در قرون بعد به یادگار گذاشت. مردی که می‌سراید:«چه خاموش عشق ورزیده‌ام به تو همه‌ی عمر/ بی‌اشارتی، نگاهی یا آهی حتی./ چه می‌دانستی چگونه معنا داده‌ای همه‌ی عمر/ به هر چهره‌ی زیبا که دیده‌ام/ به هر صدای دلنواز که شنیده‌ام/ و به هر شادیِ روینده که در بهاران چشیده‌ام/ چه می‌دانستی شیرین‌تر از جان بوده‌ای برایم همه‌ی عمر/ ای جانمایه‌یِ تلخِ سروده‌هایم.»

 


پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

 

]]>
دل چه پیر شود، چه بمیرد (آریا آریاپور) 2020-09-02T01:05:56+01:00 2020-09-02T01:05:56+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/641 پیام رنجبران آشفته کسی‌ستکه سقوط جهان رادر رویای خویش پنهان می‌کند این صداها که می‌شنویبا گیسوان شب رابطه دارندو رازی از شناسایی‌ی این ماه رادر سینه‌ی بی‌قرار خویش هجا می‌کنند   برچیده از شعر پانزدهم (ص 18)کتاب: دل چه پیر شود، چه بمیرد (1359)شاعر: آریا آریاپور  پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


آشفته کسی‌ست

که سقوط جهان را

در رویای خویش پنهان می‌کند

 

این صداها که می‌شنوی

با گیسوان شب رابطه دارند

و رازی از شناسایی‌ی این ماه را

در سینه‌ی بی‌قرار خویش هجا می‌کنند

 

 

 

برچیده از شعر پانزدهم (ص 18)

کتاب: دل چه پیر شود، چه بمیرد (1359)

شاعر: آریا آریاپور

 



پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

]]>
خیابان یک طرفه (یادداشت کوتاهی درباره‌ی نقد سانتاگ بر بنیامین) 2020-08-23T22:47:32+01:00 2020-08-23T22:47:32+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/640 پیام رنجبران          کتاب «خیابان یک طرفه» به قلم «والتر بنیامین» است، کتاب خوبی هم هست برای من که به کارهای بنیامین علاقه دارم، گرچه شاید بیش از آن شیفته‌ی ذهنیت جنون‌زده و مالیخولیایی‌اش‌ هستم؛ اما آن چیزی که واقعا تاثیرگذار است نقد «سوزان سانتاگ» در انتهای آن بر بنیامین است، راستی که جزو شاخص‌ترین نقدهایی است که تا به‌حال درباره‌ی فیلسوف-نویسنده‌ای‌ نگاشته شده، سانت به سانت هسته‌ی مرکزی ذهنش را بررسیده؛ واکاوی و توضیح ذهنی که خود در بررسی ذهن‌های بزرگی چون کافک

         

کتاب «خیابان یک طرفه» به قلم «والتر بنیامین» است، کتاب خوبی هم هست برای من که به کارهای بنیامین علاقه دارم، گرچه شاید بیش از آن شیفته‌ی ذهنیت جنون‌زده و مالیخولیایی‌اش‌ هستم؛ اما آن چیزی که واقعا تاثیرگذار است نقد «سوزان سانتاگ» در انتهای آن بر بنیامین است، راستی که جزو شاخص‌ترین نقدهایی است که تا به‌حال درباره‌ی فیلسوف-نویسنده‌ای‌ نگاشته شده، سانت به سانت هسته‌ی مرکزی ذهنش را بررسیده؛ واکاوی و توضیح ذهنی که خود در بررسی ذهن‌های بزرگی چون کافکا و پروست ید طولایی داشته و کمتر کسی به گرد پایش می‌رسد؛ حین مطالعه‌‌اش این حس به آدمی دست می‌دهد که گویی ذهن سانتاگ ذهنیت بنیامین را در برگرفته است، احاطه‌اش کرده و حول آن می‌چرخد و از هر زاویه‌ای که دلش می‌خواهد بدان می‌نگرد و به‌سادگی برملایش می‌کند. اینجاست که سانتاگِ واقعی خود را نمایان می‌سازد و سبب آن همه تعریف و تمجید از او دریافته می‌شود؛ از درخشان‌‌ترین آثاری بود که از او خواندم. مرا در این کتاب به یاد «هانا آرنت» می‌انداخت و شرح و تفسیرهای برجسته‌‌اش. چنین قدرت نفوذ در ذهنیت دیگری و بیانش افزون بر مبهوت‌کنندگی‌ به‌راستی احترام‌برانگیز است.


 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


]]>
نقد تلگرافی فیلم Mr Jones 2019 2020-08-04T23:20:32+01:00 2020-08-04T23:20:32+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/639 پیام رنجبران نقد تلگرافی فیلم Mr Jones 2019 هیچ ادبیاتی، هیچ سینمایی، هیچ نقاشی و هیچ قطعه موسیقی یا شعری قادر به بیان رنج انسان به معنای واقعی کلمه و نشان دادن جنایت نیست. تمامی‌شان در مقابل لحظه‌ای درد انسانی به شوخی می‌مانند؛ برای مثال کدام هنر می‌تواند لحظات شکنجه و سلاخی شدن و درماندگی فردی را توصیف کند که قصدی جز زندگی نداشته است! این‌ها تنها نشانگانی‌ ناتمام‌اند برای یادآوری و ثبت آن رویداد و شاید بابت ممانعت از تکرار مجددش در روزگاری دیگر، برای انسان نوتر، برای اینکه شاید انسان بتواند طی

نقد تلگرافی فیلم Mr Jones 2019

هیچ ادبیاتی، هیچ سینمایی، هیچ نقاشی و هیچ قطعه موسیقی یا شعری قادر به بیان رنج انسان به معنای واقعی کلمه و نشان دادن جنایت نیست. تمامی‌شان در مقابل لحظه‌ای درد انسانی به شوخی می‌مانند؛ برای مثال کدام هنر می‌تواند لحظات شکنجه و سلاخی شدن و درماندگی فردی را توصیف کند که قصدی جز زندگی نداشته است! این‌ها تنها نشانگانی‌ ناتمام‌اند برای یادآوری و ثبت آن رویداد و شاید بابت ممانعت از تکرار مجددش در روزگاری دیگر، برای انسان نوتر، برای اینکه شاید انسان بتواند طی فرآیندِ تکاملی‌اش به نسخه‌ی بهتری از خود مبدل شود. آن‌هم شاید! این است که حتی گاهی اوقات روایت خوب و بد هم محلی از اعراب ندارد، چرا که هر روایتی برای نقل آن حادثه‌ ابتر است. «آقای جونز» یکی از همین روایات است که سعی خود را می‌کند؛ داستان واقعیِ زندگی «گرت جونز» روزنامه‌نگاری که وقتی دنیای سودایی به سمت جنگ دوم بزرگ جهانی پیش می‌رود به شوروی سابق سفر می‌کند. جایی که قرار بوده است بهشت از آسمان به زمین منتقل شود و تمامیِ انسان‌ها در برابری کامل در کنار هم زندگی کنند، اما او در عوض سر از «هولودومور» در‌می‌آورد، یعنی شاهد یکی از بزرگترین نسل‌کشی‌های تاریخ انسان توسط حزب کمونیست شوروی و استالین می‌شود که طی آن میلیون‌ها اوکراینی بر اثر یک قحطی مصنوعی قتل عام شدند. داستان با «جورج اورول» شروع می‌کند و در هنگامی نشانش می‌دهد که می‌خواهد معروف‌ترین اثرش یعنی «قلعه‌ حیوانات‌« را بنویسد که با وجود اینکه این روایت فرعی در بستر پیرنگ اصلی فیلم به خوبی ننشسته، لیک مناسبت زیادش با داستان فیلم و آنچه می‌خواهد بگوید جالب خاطر است. افزون بر این‌ها فیلم به روزنامه‌نگار خوب و بد نیز نگاهی می‌اندازد، و جایگاه این حرفه و شرافتی را یادآورد می‌شود که لازمه‌ی آن است. رویهمرفته «آقای جونز» فیلم قابل تحملی‌ست که در ثبت و نمایش یکی از پندآموزترین رویدادها و تجارب فجیع و شکست‌ خورده‌ی تاریخ انسان تلاش محترمانه‌ای انجام می‌دهد.

 


پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


]]>
یادداشت کوتاه به بهانه فیلم About Endlessness 2019 (درباره بی‌کرانگی) 2020-07-26T18:24:16+01:00 2020-07-26T18:24:16+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/637 پیام رنجبران یادداشت کوتاه به بهانه فیلم About Endlessness 2019 (درباره بی‌کرانگی) مجذوب سینمای «روی اندرسون» هستم! علاقه‌ای که هیچ‌گاه طی این سال‌ها ذره‌ای از آن کم نشد، چون جزو معدود کارگردان‌هایی‌ است که جذابیت و سحر قاب‌هایی که می‌بندد برایم تمامی ندارد! به‌ندرت چنین کارگردانی یافت می‌شود که هر نمایی از فیلمش به خودی خود اثری هنری بوده و این چنین نسبتش با نقاشی و شعور والایش برقرار باشد. قاب‌نقاشی‌های اندرسون پاسخی است به آن پرسش همیشگی‌ام که وقتی به یک نقاشی می‌نگریستم با خود خیال م

یادداشت کوتاه به بهانه فیلم About Endlessness 2019

(درباره بی‌کرانگی)

مجذوب سینمای «روی اندرسون» هستم! علاقه‌ای که هیچ‌گاه طی این سال‌ها ذره‌ای از آن کم نشد، چون جزو معدود کارگردان‌هایی‌ است که جذابیت و سحر قاب‌هایی که می‌بندد برایم تمامی ندارد! به‌ندرت چنین کارگردانی یافت می‌شود که هر نمایی از فیلمش به خودی خود اثری هنری بوده و این چنین نسبتش با نقاشی و شعور والایش برقرار باشد. قاب‌نقاشی‌های اندرسون پاسخی است به آن پرسش همیشگی‌ام که وقتی به یک نقاشی می‌نگریستم با خود خیال می‌کردم اگر آن تصویر شروع به حرکت کند، این حرکت به چه شکل می‌تواند باشد؟ قاب‌هایی که هر کدام هزاران قصه در خود نهفته دارد و دفرمگی و بی‌قوارگی کارکتر‌هایش در تضاد با این فهم غریب پرسپکتیو ترکیب‌های شگفت‌انگیزی می‌آفریند که هر یک به‌راستی طاقتِ ساعت‌ها تماشا را دارند. گرچه هنرمند در اثر متاخرش «درباره‌ی بی‌کرانگی» (2019) تا حدی از دفرمگی محض کارکترها کاسته و به همان نسبت نیز نوری از امید بر اثرش تابیده شده است. می‌شود گفت در نگاهش به زندگی توازنی برقرار کرده است؛ کارگردانی که پیشتر در کنار طنازی مختص به خودش تا حد مرگ پوچی‌ را در سینما به نمایش کشانیده است. گویا پیرمرد هر چه سن و سالش بالاتر می‌رود می‌خواهد امیدوارکننده‌تر به جهان بنگرد. سینمای «ضدپیرنگ» اندرسون- گرچه در گذشته و در «یک داستان عاشقانه‌ی سوئدی» (1970) قدرت بالای داستان‌گویی‌اش را نشان داده است- در واقع قطب مخالف علاقه‌ی من به سینماست، چه به لحاظ اینکه داستان‌گویی همیشه برایم در اولویت قرار دارد و چه ریتم تند و حرکت، اما این اصالت والا و زیباییِ مفرط هیچ راهی به جز ستایش پیش رویم نمی‌گذارد؛ نیز می‌افزایم این علاقه‌ای است شخصی چرا که آثار اندرسون درست مثل رمان‌های «ساموئل بکت» مخاطب خود را دارد و اغلب به مذاق بسیاری خوش نمی‌آید.

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)


]]>
یادداشت کوتاهی درباره‌ی فیلم Departures (عزیمت‌ها) 2020-07-20T23:36:29+01:00 2020-07-20T23:36:29+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/636 پیام رنجبران یادداشت کوتاهی درباره‌ی فیلم 2008 Departures(عزیمت‌ها) فیلمی که روان آدمی را می‌پالاید و جلا می‌دهد؛ هر احساس عمیق انسانی به ظریف‌ترین و زیباترین شکل ممکن در آن یافت می‌شود. «عزیمت‌ها» فیلمی است به‌راستی درباره‌ی انسان و روابط و عواطفش و یکی از مهم‌ترین مسائل و دغدغه‌هایش یعنی مرگ. جایی می‌گوید، مرگ دروازه‌‌ای است به جهان دیگری لیک کمتر فیلمی سراغ دارم که بدین‌سان و اندازه مرگ را جزو زندگی خوانده باشد. اساسا این نگاه ژاپنی‌ها به مرگ است و باز هم کمتر ملتی تا بدین حد با مرگ به

یادداشت کوتاهی درباره‌ی فیلم 2008 Departures

(عزیمت‌ها)

فیلمی که روان آدمی را می‌پالاید و جلا می‌دهد؛ هر احساس عمیق انسانی به ظریف‌ترین و زیباترین شکل ممکن در آن یافت می‌شود. «عزیمت‌ها» فیلمی است به‌راستی درباره‌ی انسان و روابط و عواطفش و یکی از مهم‌ترین مسائل و دغدغه‌هایش یعنی مرگ. جایی می‌گوید، مرگ دروازه‌‌ای است به جهان دیگری لیک کمتر فیلمی سراغ دارم که بدین‌سان و اندازه مرگ را جزو زندگی خوانده باشد. اساسا این نگاه ژاپنی‌ها به مرگ است و باز هم کمتر ملتی تا بدین حد با مرگ به همزیستی ارزنده دست یازیده است. جایی خواندم مادران ژاپنی در همان بادی امر، افزون بر زندگی، مرگ هم به فرزندانشان آموزش می‌دهند، در واقع در راستای زندگی مرگ را فهم می‌کنند، این است که نسبت این ملت چنین با شرافت برقرار است. اثری که تماشای آن به معنای دقیق کلمه کاتارسیس را در وجود آدمی احضار می‌کند و بعد از خاتمه‌اش تو گویی در هوای حیات بخش صبحگاهی بر فراز کوهساران در حال قدم زدنی؛ «عزیمت‌ها» مرگ را به نمایش می‌گذارد، لیک با قرینه‌سازی، در ستایش زندگی بدان پیوندش می‌زند؛ و در نهایت تو را در مقابل این جلوه‌ی عظیم و کلیت نشانیده و از هیبت آن، ناگزیر به عمق اندیشه و تغییر رهسپار می‌کند.

 


پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


]]>
ایدئولوژی، هژمونی و رهایی از تصاویر موهوم خود (شب‌نوشت) 2020-07-15T11:34:26+01:00 2020-07-15T11:34:26+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/635 پیام رنجبران ایدئولوژی، هژمونی و رهایی از تصاویر موهوم خود پیام رنجبرانایدئولوژی زنجیره‌ی متوالی از تصاویری است که به فرد حقنه شده؛ تصاویری که موجب می‌شود شخصیت فرد بر همان اساس شکل بگیرد. او مبدل به این تصاویر می‌شود و شخصیت به دست آمده مجموعه‌ای از همین تصاویری است که در ذهن او برقرار است. شخصیت و عقایدی که اغلب خود فرد هم نمی‌داند آغازش از کجا بوده و چگونه بدین شکل درآمده است. هژمونی در ادامه‌ی آن است. بدین روال که فرد به جایی می‌رسد که به صورت کاملا داوطلبانه، خودجوش و با رضایت خاطر کامل این کار

ایدئولوژی، هژمونی و رهایی از تصاویر موهوم خود

پیام رنجبران

ایدئولوژی زنجیره‌ی متوالی از تصاویری است که به فرد حقنه شده؛ تصاویری که موجب می‌شود شخصیت فرد بر همان اساس شکل بگیرد. او مبدل به این تصاویر می‌شود و شخصیت به دست آمده مجموعه‌ای از همین تصاویری است که در ذهن او برقرار است. شخصیت و عقایدی که اغلب خود فرد هم نمی‌داند آغازش از کجا بوده و چگونه بدین شکل درآمده است. هژمونی در ادامه‌ی آن است. بدین روال که فرد به جایی می‌رسد که به صورت کاملا داوطلبانه، خودجوش و با رضایت خاطر کامل این کارکتر را می‌پذیرد، یعنی آنچه را بدو تحمیل شده و حتی علیه ابتدایی‌ترین حقوق و منافع‌ انسانی‌اش می‌کوشد و شگفتا گمان می‌برد آنچه صحت دارد همان است که اوست و آنچه می‌پندارد و بر عقایدش سخت استوار است؛ چیزی که از خود می‌شناسد در واقع همان است. لیک آن‌ها تصاویری موهوم‌اند که در هم تنیده شده‌اند. گاه پیش می‌آید که از این چرخه‌ی کاذب می‌رهد و آنجاست که متعجبانه به خود می‌نگرد و می‌پرسد آیا این من هستم؟ پس آن کسی که تا به حال به نام خود می‌شناختم که بود؟ مجموعه‌ای از تصاویر موهوم. یک تجسد متوهم متحرک! و گاه این توهم، این شناخت ناراست از خود، این دورترین فاصله‌ها از خود حتی می‌تواند یک بیماری باشد. خود را بیمار می‌پنداشته‌ای، چرا که این‌طور به تو تلقین شده بوده و حتی سال‌ها با این تصور می‌گذرانده‌ای- برای مثال نسبتی میان تو و مرضی روانی یا انواع و اقسام ترس‌های نبایسته برقرار کرده بوده‌اند- اما واقعیت امر اصلا و ابدا این نبوده است. خوشا جان‌هایی که چنین لحظه‌های شگفت، هولناک، گیج‌کننده و البته بعدتر طربناکِ رها شدن از بند این چرخه‌ها و تصاویر را می‌آزمایند. لحظه‌هایی که آدمی به خود نزدیک‌تر می‌شود و فرد به انسان. گرچه ممکن است به دیده‌ی دیگران چنین نیاید.

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)


]]>
ارزش جهان در تفسیر ما نهفته (شب‌نوشت) 2020-06-30T22:38:16+01:00 2020-06-30T22:38:16+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/634 پیام رنجبران (فریدریش نیچه،اراده قدرت،481): ارزش جهان در تفسیر ما نهفته است. و در جایی دیگر می‌گوید: همه چیز تفسیر است.پی‌نگار:و ارزشمندی هر انسانی به تفسیرهایش از جهان پیرامونش؛ تفاوت آدم‌ها در همین‌هاست. و اگر بخواهیم نیچه‌ای به موضوع بنگریم، اینکه این تفسیرها تا چه حد در راستای تقویت میل او به زندگی‌ست، تا چه میزان در آن زیبایی نهفته است، زیبایی به مثابه‌ی نیرو، نیرویی برای زندگی، زندگی به مثابه‌ی هنر، تا چه حد نیرو در تفسیرهای او در جهت هنرمندانه زندگی کردن نهفته است. این تفسیرها تا چه اندا

(فریدریش نیچه،اراده قدرت،481): ارزش جهان در تفسیر ما نهفته است.

و در جایی دیگر می‌گوید: همه چیز تفسیر است.

پی‌نگار:

و ارزشمندی هر انسانی به تفسیرهایش از جهان پیرامونش؛ تفاوت آدم‌ها در همین‌هاست. و اگر بخواهیم نیچه‌ای به موضوع بنگریم، اینکه این تفسیرها تا چه حد در راستای تقویت میل او به زندگی‌ست، تا چه میزان در آن زیبایی نهفته است، زیبایی به مثابه‌ی نیرو، نیرویی برای زندگی، زندگی به مثابه‌ی هنر، تا چه حد نیرو در تفسیرهای او در جهت هنرمندانه زندگی کردن نهفته است. این تفسیرها تا چه اندازه او را نیرومندتر می‌کند برای خواست زندگی؛ برای انجامش. به قول نیچه برای خطر کردن. برای جسورانه زیستن. برای آزمودن. دلیرانه آری و سلحشورانه نه گفتن. تجربه کردن. برای چیرگی مداوم بر خود. سرکشی علیه خود. شکستن مداوم حصارهای ذهنی‌ات. آزمون‌های تازه‌تر. شناخت مسیرهای جدیدتر. حتی دوباره و چند باره شکست خوردن. و گاهی مجدد آزمودن. این فرق ظریفی دارد با آن گفته‌ی به‌جای آزموده را آزمودن خطاست. گاهی اوقات «تو خود حجاب خود» بوده‌ای. گرفتار در چهارچوب‌های ذهنی‌ات که ممکن است از پس شکستی در گذشته گرداگردت دیوار شده باشد. شاید پاسخ این‌بار در خطر کردن دوباره‌ات نهفته باشد. آنگاه‌ست که از بیماری تندرستی ساخته‌ای. از ضعف قدرت. از فسردگی و ترس، طرب. دریافتی چه می‌گویم؟ مهم حاضر بودن در زندگی‌ست.

 


پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

]]>
رفتم و سرمست شدم وز طرب آکنده شدم 2020-06-29T16:53:58+01:00 2020-06-29T16:53:58+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/633 پیام رنجبران گفت که دیوانه نئی، لایقِ این خانه نئی رفتم و دیوانه شدم سلسله بندنده شدم گفت که سرمست نئی، رو که‌ از این دست نئی رفتم و سرمست شدم وز طرب آکنده شدم گفت که تو کشته نئی، در طرب آغشته نئی پیش رخ زنده‌کُنش کشته و افکنده شدم گفت که تو زیرککی، مست خیالی و شکی گول شدم هول شدم وز همه برکنده شدم...       «غزلیات شمس» «مولانا»   پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)

گفت که دیوانه نئی، لایقِ این خانه نئی

رفتم و دیوانه شدم سلسله بندنده شدم

گفت که سرمست نئی، رو که‌ از این دست نئی

رفتم و سرمست شدم وز طرب آکنده شدم

گفت که تو کشته نئی، در طرب آغشته نئی

پیش رخ زنده‌کُنش کشته و افکنده شدم

گفت که تو زیرککی، مست خیالی و شکی

گول شدم هول شدم وز همه برکنده شدم...

 

 

 

«غزلیات شمس»

«مولانا»

 

پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)


]]>
«ادبیات نفرین شده» (در حاشیه‌ی کتاب «نامه به فلیسه» اثر فرانتس کافکا) 2020-06-13T01:13:22+01:00 2020-06-13T01:13:22+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/630 پیام رنجبران این متن، در سایت «مد و مه» خرداد 99 منتشر شده! در حاشیه‌ی کتاب «نامه به فلیسه»اثر: فرانتس کافکاترجمه: مرتضی افتخاری*«ادبیات نفرین شده»پیام رنجبران1«فلیسه» اصلا وجود ندارد! البته زنی به نام «فلیسه باوئر» بوده است که کافکا برای او نامه می‌نوشته اما فلیسه‌ای در کار نیست. این زن در واقع نیمه‌ی دورمانده‌ای است که کافکا مدام صدایش می‌زند. «آنیما»یی که برای رسیدن به وحدت شخصی‌اش او را تمنا می‌کند، برای پر کردن دوگانگی و شکاف هولناک درونی‌اش، برای درک و فهمیدن خویش در حالت کلی‌ و این متن، در سایت «مد و مه» خرداد 99 منتشر شده!

در حاشیه‌ی کتاب «نامه به فلیسه»

اثر: فرانتس کافکا

ترجمه: مرتضی افتخاری

*

«ادبیات نفرین شده»

پیام رنجبران

1

«فلیسه» اصلا وجود ندارد! البته زنی به نام «فلیسه باوئر» بوده است که کافکا برای او نامه می‌نوشته اما فلیسه‌ای در کار نیست. این زن در واقع نیمه‌ی دورمانده‌ای است که کافکا مدام صدایش می‌زند. «آنیما»یی که برای رسیدن به وحدت شخصی‌اش او را تمنا می‌کند، برای پر کردن دوگانگی و شکاف هولناک درونی‌اش، برای درک و فهمیدن خویش در حالت کلی‌ و تمامیت یافته‌اش. فلیسه‌ای که کافکا برایش نامه می‌نویسد، به باور من در واقع شخصیتی ذهنی‌ست؛ یک کهن‌الگو. به همین سبب هرگاه کافکا به «فلیسه باوئر» می‌رسد، یعنی فردی که واقعیت خارجی دارد، دچار اضطراب‌های بی حد و حصری می‌شود که حتی در قیاس با طبیعت مضطرب خودش غیرعادی است. ناگهان خود نیز موضوع را درمی‌یابد، اینکه دوای دردش دست «فلیسه باوئر» نیست، ولی طفره می‌رود، به همین خاطر جاهایی به چاخان‌سرایی می‌افتد، اشاره‌هایی بدان می‌کند، اما مجدد دوری می‌گزیند و با شدت بیشتری در خود فرو می‌رود؛ و احساس مسئولیت‌اش در قبال عواطف «فلیسه باوئر»، گرچه هیچ‌گاه صادقانه اصل موضوع را با او در میان نمی‌گذارد خود موجب می‌شود اضطرابش فزونی یابد.

فلیسه بُت یا تمثیلی است که کافکا او را به نوعی آگاه و ناآگاهانه قطب‌نما می‌کند تا به درون خود ره بجوید؛ در پی آنیمایش. محبوبه‌ی اصلی‌‌اش آنجاست. مرهمی بر روان تکه‌تکه‌اش. نیز حالا باید بیفزایم تنهایی برای بعضی‌ها ژنی‌ست و این را کافکا به درستی درمی‌یابد، از اینرو می‌نویسد:«آیا من خودم را با سنجیدگی، «مال تو» خطاب کردم؟ نه، هیچ چیز دروغ‌تر از این نبود. نه، من برای همیشه به خودم غل و زنجیر شده‌ام، این است آنچه من هستم و آنچه باید بکوشم با آن زندگی کنم»(ص 80). گرچه تلاش‌ها و آزمون‌هایی هم برای گریز از این تنهاییِ فشرده در زندگی واقعی‌اش دیده می‌شود، گاه گویی دنبال دریچه‌ و مفری می‌گردد، مدام حرف‌های خود را می‌چرخاند، آنچه را گفته پس می‌گیرد ولی در نامه‌ی بعد به شکل دیگر بیانش می‌کند، انگار می‌خواهد از آنچه می‌داند یا هنوز کاملا برایش جا نیفتاده‌ بگریزد؛ اما راهی نیست و چاره‌ای پیدا نخواهد شد. این است واقعیتِ ناگزیر. واقعیتِ تلخِ دشوار. واقعیتی که با آن سینه به سینه می‌شویم. اینکه بعضی‌ چیزها با بعضی‌‌ها هست، در خمیره‌شان سرشته شده. اینجا به یاد صادق خان هدایت می‌افتم که نوشته است:«نه، کسی تصمیم به خودکشی نمی‌گیرد، خودکشی با بعضی‌ها هست. در خمیره و سرنوشت آن‌هاست. نمی‌توانند از دستش بگریزند. این سرنوشت است که فرمان‌روایی دارد ولی در همین حال این من هستم که سرنوشت خودم را درست کرده‌ام. حالا دیگر نمی‌توانم از دستش بگریزم، نمی‌توانم از خودم فرار بکنم. باری چه می‌شود کرد؟ سرنوشت پرزورتر از من است». کلام صادقی است، همیشه دنبال آن‌هاست و تمام زندگی‌، در مقاومت مداومی می‌گذرد مقابل این امر به شدت وسوسه‌برانگیز و گاه آرامش‌بخش؛ «نیچه» برخی شب‌های بد با یاد خودکشی آرام می‌گرفت.

2

هیچ نویسنده‌ی دیگری جز کافکا تا به حال اینقدر مرا به چالش نکشیده و تکلیفم با او نامشخص نبوده است. سال‌ها از او بدم می‌آمده اما همان حین رمان «مسخ» و داستان «گروه محکومین‌»اش را ستایش می‌کردم، ولی باقی کارهاش به‌ ویژه داستان‌های کوتاهش آثاری به دیده‌ام می‌آمد ساختگی، تصنعی و در سطح! نویسنده‌ای که خودآگاهانه داستان‌سازی کرده است. در عین حال فلاسفه و اندیشمندانی را می‌دیدم که مورد علاقه‌ام بودند از جمله دلوز و بلانشو و همین‌طور بنیامین که همگی‌ درباره‌ی کافکا دست به قلم برده‌اند و او را به صورت جدی مورد تامل قرار داده‌اند! دیگر بگذریم از منتقدان صاحب نامی که حین کاوش در آثارش سرگیجه گرفته‌اند و داستان‌نویسان بزرگ جهان ادبیات که به شدت تحت تاثیرش بوده‌اند و هستند که تعدادشان نیز کم نیست. این بی‌علاقگی‌ام نسبت به او که حالا بیشتر به نفرت می‌مانست، تا وقت مطالعه‌ی رمان «قصر»ش به طول انجامید؛ آنجا بود که ناگهان پرده برداشته شد و کافکا رخ نمایاند: اینکه او نویسنده‌ای است در عمق- غوطه‌ور در ژرف‌ترین لایه‌های باطنیِ روان آدمی- آنقدر عمیق که دست یافتن بدو به این سادگی‌ها نیست. حالا این یابش مساله‌ی دیگری پیش رویم گذاشت چرا که در سوی دیگر، مابین کسانی که به ادبیات علاقه نشان می‌دادند یا حداقل اینطور به نمایش درمی‌آوردند، افرادی بودند که آن‌ها نیز به کافکا ابراز علاقه می‌کردند و برای‌شان به نوعی حکم پیشوا داشت، لیک آن‌ها از منظر من چیزی نبودند جز موجوداتی مهمل، قشری و علاقه‌‌شان هم هیچ ریشه‌ای در واقعیت‌‌ و بودمان‌شان نداشت؛ مساله‌ای جدی با ادبیات نداشتند و این علاقه چیزی نبود جز احساسات سرسری، اختلال‌های هورمونی، گونه‌ای ژست‌های نیهیلیسم‌وار و افسردگی‌های شیکِ نمایشی برای جلب توجه، بهانه‌ای برای ولنگاری در قبال زندگی از نوع واکنش‌گرانه‌اش، یعنی نفی زندگی اما به طرز موذیانه‌‌ی آن: با دست پس زدن و با پا پیش کشیدن؛ نفی زندگی اما بی درکی از آن و بدون آنکه در آن فرو غلتیده باشند، آزموده باشندش و چیزی از آن دریافته باشند. چیزی نفی می‌شد که هیچ درباره‌اش نمی‌دانستند: نه درباره‌ی واقعیت‌های درنده‌اش، نه حقایق کُشنده‌اش و نه لحظه‌های شیرینش. اما هیچ یک از این‌‌ها، همین‌طور مطالعه‌ی کامل دیگر آثار کافکا، چرا که او نیز جزو نویسندگانی است که نم‌نمک به سراغ تمام آثارش می‌روم، همچنان بر این برداشتم تاثیر نمی‌گذاشت: کافکا بی‌شک نویسنده‌ای است در عمق!

3

اما «نامه به فلیسه» اثری دو جلدی‌‌ست که من جلد نخستش را با ترجمه‌ی روان و شایسته‌ی آقای «مرتضی افتخاری» خواندم. کتابی 487 صفحه‌ای گرچه با فونت چشم‌درارِ مورچه‌ای که بیش از پانصد نامه‌‌ را که کافکا برای فلیسه نوشته در خود گنجانده است. اثری برای من، بسیار نفس‌گیر و کمرشکن از این منظر که با کمتر کتابی چون این، چه حین مطالعه‌ و چه حین فراغت از آن، آنقدر درگیر شده‌ام تا جایی که وقتی به خود می‌آمدم یکباره درمی‌یافتم حاصل این درگیری واقعا به طرز مرموزی وارد زندگی‌ شخصی و روزمره‌ام نیز شده و رفتارم کم‌کم در حال تغییر است. اما سطرهای زیر جملاتی‌ست که حین مطالعه به سرعت از ذهنم می‌گذشت که بعضی‌شان را نوشتم و البته آن‌ها را از صافی تامل و مداقه‌ی بیشتر عبور نداده‌ام یا نخواستم، صرفا چیزهایی‌ست که طی مطالعه در لحظه از ذهنم می‌گذشت و شاید می‌بایست تنها در این مورد به همین شکل ارائه شود:

- کافکا ادبیات را زندگی می‌کند و زندگی را به ادبیات مبدل می‌سازد.

- همین حالاست کتاب را از پنجره پرتش کنم بیرون؛ آقای کافکا چقدر رقت‌آوری تو، خسته‌ام کردی مرد، چقدر التماسِ فلیسه را می‌کنی تا برایت نامه بنویسد، بی‌خیال شو دیگر، کم‌کم دارد حالم ازت به هم می‌خورد...گرچه شاید با این نامه‌ها به نوعی توان لازم برای نوشتن داستان‌هایت فراهم می‌شود. برای زیستن؛ چرا که نوشتن برای تو عین زیستن بوده است.

- هر چه بیشتر این کتاب را می‌خوانم، بیشتر از آن منزجر می‌شوم، همچنین به همان اندازه، بلکه بیشتر، ولعم برای خواندنش و خواندنش و خواندنش بیشتر می‌شود.

- هان! اینجا بیماری قلبی پدرت را بزرگ می‌کنی تا از دست فلیسه در بروی چون بحث ازدواج شده و زندگی زیر یک سقف؛ در کتاب «نامه به پدر» هم بهانه‌ای بود علیه پدر و اظهار عجز و لابه و گلایه به درگاهش؛ زیرا توسط آن حرف آخر را می‌زند و «وسیله‌ای است برای اجرای شدیدتر حاکمیت»‌اش. یاد دوران مدرسه می‌افتم که برای توجیه غیبت‌هایمان چند بار پدربزرگ‌مان می‌مرد.

- یک بچه‌ی نازک‌نارنجی لوس، یک بورژوای واقعی، یک احمق درست و حسابیِ بی درد و دغدغه که از بس مشکلات جدی در زندگی‌اش ندیده برای خود مشکل درست می‌کند، باور کن اگر سِل نمی‌گرفتی و بعد به همین ترتیب از گرسنگی نمی‌مردی چون دیگر نمی‌توانستی غذا بخوری، هیچ احترامی به لحاظ رنج کشیدن برای تو در من برانگیخته نمی‌شد. اما باید اعتراف کنم یکجورایی تو را می‌فهمم! راستی بختیار بودی که زود رفتی! چرا که چندی بعد هیتلر در آلمان به قدرت خواهد رسید. به گمانم در برهه‌ای از تاریخ مردمان بسیاری به واسطه‌ی او رنج کشیدن به معنای واقعی کلمه را فهمیدند. تو نیز یهودی! احتمالا آب‌تان با هم در یک جوی نمی‌رفت.

- کتاب نفرین شده‌ای است! تمام عناصر لازم برای افسردگی را در خود دارد. باید مانند مرسولات پستی که روی آن هشداری می‌نویسند یا برخی اقلام که مثلا می‌گویند دور از دسترس قرار بگیرد، یا جعبه‌های دارویی که روی آن درج می‌شود با فلان و بهمان دارو تداخل دارد، روی این کتاب هم هشداری با چنین مضمونی نوشته می‌شد: خواندن این کتاب برای افسرده‌ها ممنوع است.

- وقتم بابت مطالعه‌ی این کتاب تلف نشد؛ حتی شاید عاملی باشد برای اینکه قدر وقت و زندگی بیشتر دانسته شود، این ظرافت و توجه به چگونگی سپری شدن زمان، جزییات ریز زندگی و پیچ و خم‌های باطن آدمی در آن حیرت‌آور است. وسواس‌گونه هم هست، دیگر مدام مراقبی چه می‌گویی و چگونه و میزان تاثیر آن کلمات را بر خود و دیگری می‌سنجی! آدمی کم‌کم مبدل به فشارسنج واژگان می‌شود.

- هیچ راهی وجود ندارد؛ ادبیات کافکا، ادبیات مرگ است و افسردگی. حد میانه‌ای هم ندارد. اصالت عجیبی که واقعی را از فیک و جعلی جدا می‌کند. غرق شدن در کافکا چنانچه راستین باشد، چنانچه بسترش در خود فرد وجود داشته باشد، به افسردگی‌های حادی منجر می‌شود و غیر از این، چنانچه علاقه به او ادا اطوار باشد، پوچ‌بازی است و افسرده‌نمایی‌های دل بهم‌زن؛ ریخت و رفتار فرد هم داد خواهد زد. اما نوع واقعی‌اش به راستی خطرناک است. آیا یکی از دلایل خودکشی صادق خان هدایت همین نمی‌تواند باشد؟ بنیامین هم که با قرص‌های مرفین خود را خلاص کرد! دلوز هم که از پنجره‌ی آپاراتمانش بیرون پرید. وه! انگار هر که با او جدی مواجه شده در نهایت به نحوی خودش را از میان برداشته؛ من به ادبیات این مرد علاقه دارم!...

- این کتاب مرا دچار خرافات و اوهام کرده است. اگر کتابی واقعا عنوان افسون ‌شده، طلسم‌ شده، نفرین ‌شده یا مزخرفاتی از این دست بر خود داشته باشد همین کتاب است. تنها همین کتاب تا به حال مرا با چنین چیزی مواجه کرده است. ادبیات کافکا، گرداب بزرگی است که چنانچه به راستی تجربه شود، همذات‌پنداری در آن اتفاق بیفتد، آدمی را در خود فرو می‌کشد و به ورطه‌ی نیستی می‌کشاند. بر خلاف میلم و با عرض معذرت از دکتر کافکای عزیز می‌باید ذکر کنم به باور من ادبیات او، ادبیات ناخوشی است؛ ادبیات تیره و تار و انفعال و شکست! تو گویی زندگی و انرژی لازم برای انجامش در آن به صلابه کشیده می‌شود. باز هم حواسم پیش صادق خان هدایت است و قضیه خودکشی‌اش؛ هیچ نویسنده‌ای چون کافکا چنین بلایی به سرم نیاورده است، شاید باید نوشته‌ام را درباره‌ی کتاب «گفتگو با کافکا» پس بگیرم. خطاست او را آنجا آموزگارِ انسان خواندم؛ چرا که آموزه‌اش مرگ است و نیستی! «گوستاو یانوش» هم گول ظاهر این مرد واقعا نجیب، موقر و آرام را خورده است. اما همچنان هیچکدامِ این‌ها دخلی به صورت ماجرا برای من ندارد: کافکا نویسنده‌ی ویران ‌کننده‌ای است که در ژرف‌ترین لایه‌های روان آدمی پرسه می‌زند، یکی از خبره‌ترین نویسندگانی که تاریخِ کتابت به چشم دیده است، او قدرت قلم و اندیشیدن در عمق را به اکران می‌گذارد؛ و عمیق همیشه برایم مسحور کننده و جذابیت ناگزیری دارد. هیچ مقاومتی در کار نخواهد بود، جلد دوم این کتاب کجاست؟




پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

]]>
کتاب «اراده قدرت» فردریش نیچه (پاراگراف کوتاه) 2020-06-08T16:18:59+01:00 2020-06-08T16:18:59+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/601 پیام رنجبران زمانی که تنها پدیده‌های درونی را مشاهده می‌کنیم، شاید که با کر و لال‌ها قابل مقایسه باشیم، همان‌ها که از طریق جنبش لبان واژه‌هایی را که نمی‌شنوند حدس می‌زنند. از پدیده‌های مربوط به حس‌ درونی، وجود پدیده‌های نامرئی و متفاوت را نتیجه می‌گیریم، {پدیده‌هایی} که درک توانستیم کرد اگر وسیله‌ی مشاهده‌ی ما مناسب بود، همان‌ها که جریان عصبی خوانده می‌شود. ما از هیچ اندام حساس و ظریفی برای این دنیای درونی برخوردار نیستیم، پس یک پیچیدگی هزار لایه را همچون وحدتی حس می‌کنیم؛ پس آنجا که هر د

زمانی که تنها پدیده‌های درونی را مشاهده می‌کنیم، شاید که با کر و لال‌ها قابل مقایسه باشیم، همان‌ها که از طریق جنبش لبان واژه‌هایی را که نمی‌شنوند حدس می‌زنند. از پدیده‌های مربوط به حس‌ درونی، وجود پدیده‌های نامرئی و متفاوت را نتیجه می‌گیریم، {پدیده‌هایی} که درک توانستیم کرد اگر وسیله‌ی مشاهده‌ی ما مناسب بود، همان‌ها که جریان عصبی خوانده می‌شود.

ما از هیچ اندام حساس و ظریفی برای این دنیای درونی برخوردار نیستیم، پس یک پیچیدگی هزار لایه را همچون وحدتی حس می‌کنیم؛ پس آنجا که هر دلیل جنبش و دگرگونی بر ما پوشیده می‌ماند، نسبت میان علت و معلول را وارد می‌کنیم- توالی اندیشه‌ها و احساسات تنها {ترتیب} مرئی شدن آن‌ها در آگاهی است. این که این توالی ربطی به یک زنجیره‌ی علّی داشته باشد کاملا باورناپذیر است؛ آگاهی هرگز برای ما نمونه‌ای از علت و معلول را فراهم نیاورده است.

 

 

برچیده از کتاب «اراده‌ی قدرت»

نوشته‌: فردریش نیچه / ترجمه: مجید شریف

ص 415

 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


]]>
«تو را از اندوه آفریدم» (به بهانه‌ی کتاب بلاگا دیمیتروا) 2020-06-04T15:23:03+01:00 2020-06-04T15:23:03+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/600 پیام رنجبران «تو را از اندوه آفریدم» فریدون دنیاتبار گویا واژگان نمی‌خوابند، پس هر واژه دروازه‌ای از جهانی ناپیدا در ذهن انسان شکفته می‌گردد، به‌سان صاعقه‌ای که در لحظه جهان را روشن می‌کند؛ به همان اندازه پرشکوه و گذرا. ادبیات اروپای شرقی و به‌خصوص شعر آن برای من تداعی‌ کننده‌ی پارادوکسی عجیب و در عین حال خوشایند و ترسناک است. نوعی سردی مرگ‌گونه‌ی ترس همراه با شکوه و عظمتی وصف‌ناشدنی، گویی مردمان این دیار برباد رفتگان قرون و اعصارند و در پیچاپیچ تاریخ مرگ‌بارشان آفریدند و آفریدند و چون قر

«تو را از اندوه آفریدم»

فریدون دنیاتبار

گویا واژگان نمی‌خوابند، پس هر واژه دروازه‌ای از جهانی ناپیدا در ذهن انسان شکفته می‌گردد، به‌سان صاعقه‌ای که در لحظه جهان را روشن می‌کند؛ به همان اندازه پرشکوه و گذرا.

ادبیات اروپای شرقی و به‌خصوص شعر آن برای من تداعی‌ کننده‌ی پارادوکسی عجیب و در عین حال خوشایند و ترسناک است.

نوعی سردی مرگ‌گونه‌ی ترس همراه با شکوه و عظمتی وصف‌ناشدنی، گویی مردمان این دیار برباد رفتگان قرون و اعصارند و در پیچاپیچ تاریخ مرگ‌بارشان آفریدند و آفریدند و چون قربانیان مقدس در هر برهه‌ای از تاریخ ذبح شدند و درد کشیدند و باز ققنوس‌وار از خاکستر خود بلند شدند تا آغاز و زایشی نو داشته باشند.

در این میان بلغارستان کهن با هنرنمایی خیره‌کننده‌ی قوم تراسین و شعر و موسیقی پربارش شاهدی بر بشریت فرورفته در جنگ و تباهی است، زمانی بر درد و رنج نسل‌‌کشی ترکان عثمانی و سلطه‌ی پانصد ساله‌ی آن‌ها گریان بودند و دیرگاهی افیون برابری استالین توش و توان را از این کشور فرهیخته ربوده بود، اما به قاعده‌ای دیرین درد و رنج قدرت و شکوه کلام و خصوصا شعر را دوچندان می‌کند و به قول نیچه این ضرورت حیات است.

شعر بلاگا دیمتیروا طنین شوق و فراق است، نوای اشعارش حکایت از ناخودآگاهی مملو از درد و اشتیاق دارد.

او چونان که خود در شعرش می‌گوید پرومته‌ای‌ست که کلمه را ربوده است، شعر او بسیار تکان دهنده و درخشان است؛ گویی نکته‌سنجی سیلویا پلات، درد و مصیب آنا آخماتوا و خیال خوش رفته در وحشت مارینا تسوتایوا را توامان با هم دارد.

در عین ترس شجاعت است و در عین مرگ زندگانی، به‌سان چشمه‌ای جوشنده از عمق انسان و فاجعه می‌آید، گویی طنینی‌ست که پایان جهان را اخطار می‌کند و در این گوشه دنیا در ایران من بلاگا را با تمام وجودم درک می‌کنم، عمق نگاهش، بی‌باکی روحش و دغدغه‌ی انسانیش برایم آشناست.

بلاگا دیمیتروا را من با ترجمه‌ی درخشان خانم فریده حسن‌زاده خواندم، این بانو در ترجمه سنگ‌ تمام گذاشته است و در زایش دوباره‌ی اشعار بلاگا به زبان فارسی موفق بوده است.

کمتر کتابی آن هم شعر خارجی نظرم را جلب می‌کند اما این کتاب حال دلم را خوب کرد و بعد از مدت‌ها امیدوار شدم به خواندن ترجمه‌های خوب از اشعار خارجی، آن هم به لطف خانم حسن‌زاده.

اولین چیزی که در این کتاب برایم حیرت‌آور بود میزان اندوهی بود که گویی از حد بیرون است، زمانی دوستی گروه موسیقی‌ای را به من معرفی کرد از زنان بلغار، گروه کر زنان که مویه‌هایی چون زنان ایلیاتی خودمان داشتند و آواز پلی فونی آن‌ها بسیار تاثیرگذار بود، ناخودآگاه حس کردم که آن موسیقی با اشعار بلاگا آمیخته است.

کلام و اندوه بلاگا برای زندگی است در پس اندوهش نور و روشنی حیات چنان با صلابت و پیداست که بعد از خواندن انگار سپیده می‌زند و شب از ذهن خواننده می‌رود.

این نقد نبود، نوشته‌ای بود از سر شوق که پایان کلام را خود بلاگا بگوید نیکوتر است.

«چه باک اگر پامالم کنند

همچون علف

سرنوشتِ خاکِ لگدکوب شده

جاده شدن

و رفتن است»

 

 

پی‌نگار:

«این متن، نوشته‌ی دوستم فریدون دنیاتبار است»

«زمستان 98»

 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


]]>
گاهی وقت‌ها دلت می‌خواهد گول بخوری! 2020-05-19T22:42:39+01:00 2020-05-19T22:42:39+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/599 پیام رنجبران   هندی‌ها درباره‌ی چاکراها گفته‌اند یا چینی‌ها چه تفاوتی دارد؛ اصلا آیا حرف‌شان صحت دارد یا این چیزی که من می‌گویم با آنچه آنان گفته‌اند مرتبط است؟ باز هم چه اهمیتی خواهد داشت! من از حفره‌هایی به قطر و طول تونل کندوان حرف می‌زنم در روانت. حفر‌ه‌هایی ژرف. دریافت‌های کُشنده. از حساسیت‌های بیمارگونه‌ات می‌گویم نسبت به رفتار و کلام آدم‌ها که وقتی کنار شکنندگیِ ترساننده‌ی اعصابت می‌نشیند مبدل به فاجعه می‌شود. و اینجا واژه‌ی «فاجعه» محل تاکید است. شاید هم، کسی چه می‌داند، این ه  

هندی‌ها درباره‌ی چاکراها گفته‌اند یا چینی‌ها چه تفاوتی دارد؛ اصلا آیا حرف‌شان صحت دارد یا این چیزی که من می‌گویم با آنچه آنان گفته‌اند مرتبط است؟ باز هم چه اهمیتی خواهد داشت! من از حفره‌هایی به قطر و طول تونل کندوان حرف می‌زنم در روانت. حفر‌ه‌هایی ژرف. دریافت‌های کُشنده. از حساسیت‌های بیمارگونه‌ات می‌گویم نسبت به رفتار و کلام آدم‌ها که وقتی کنار شکنندگیِ ترساننده‌ی اعصابت می‌نشیند مبدل به فاجعه می‌شود. و اینجا واژه‌ی «فاجعه» محل تاکید است. شاید هم، کسی چه می‌داند، این همان ادبیات باشد. این‌که چونان ایزدی وارد روان آدمی می‌شوی و می‌روی آن‌جا درون ذهنش می‌نشینی و تحلیلش می‌کنی و سپس از چیزهایی می‌گویی که حتی خودش هم از وجودشان بی‌خبر است، و تنها بعد شنیدن حرف‌هایت توجه‌اش بدان جلب می‌شود؛ هر چه هست چه رنجی، چه رنج عظیمی در خود نهفته دارد و چه انزوای هولناکی در پی‌اش؛ به‌ویژه وقتی ناخودآگاه اتفاق می‌افتد که در بیشتر موارد نیز چنین است. به سرعت یک نگاه حادث می‌شود اما به مدت چند روز در ذهنت کش می‌آید. سخت است از ذهنیت آدم‌ها باخبر باشی؛ و مهلک‌تر وقتی از آن‌ها رفتاری می‌بینی، حرفی می‌شنوی و به جای دیدن و شنیدن آن، به آنچه در پسش پنهان شده-یا تا آن زمان مخفی مانده- چشم می‌دوزی. آنچه می‌گوید و ناخودآگاه انجام می‌دهد با آنچه در قفای ذهنش هست متفاوت است! و حتی گاهی کاملا برخلاف. این‌طور آنچه دریافته‌ای چون صاعقه‌ی سهمگینی بر ریشه‌ی روانت فرود می‌آید؛ دردآور است، گونه‌ای شکنجه و در نهایت دوری می‌آورد. گریز و تنهایی...

گاهی وقت‌ها دلت می‌خواهد گول بخوری. دلت تنگ می‌شود برای اینکه سرت کلاه بگذارند و این البته به معنای آن سادگی بی‌حد و اندازه‌ات نیست که از فریب‌های متعدد طی زندگی‌ات آسیب دیده است. گاهی وقت‌ها فقط دلت می‌خواهد گول بخوری؛ آن‌‌وقت چه آسان می‌شد همه چیز...

 

 

پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)


]]>
کتاب «فلسفه در عصر تراژیک یونانیان» (پاراگراف کوتاه) 2020-05-19T14:35:26+01:00 2020-05-19T14:35:26+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/598 پیام رنجبران «واپسین فیلسوف: من خود را چنین می‌نامم، چرا که من آخرین موجود انسانی هستم. هیچ‌کس غیر از خودم با من سخن نمی‌گوید و صدای من همچون صدای کسی که در حال مرگ است به من می‌رسد. ای صدای دوست‌داشتنی، بگذار با تو، با تو، ای واپسین نَفَسِ به‌یاد‌مانده‌ی تمامی شادمانی بشری، سخن بگویم، حتی اگر تنها یک ساعت دیگر مانده باشد. به‌سببِ تو، خویش را از تنهایی‌ام غافل می‌سازم و راه بازگشت خود به چند‌گانگی و عشق را به‌ دروغ هموار می‌کنم، زیرا که قلب من، از باور به مرگِ عشق گریزان است. او نمی‌تواند لرز

«واپسین فیلسوف: من خود را چنین می‌نامم، چرا که من آخرین موجود انسانی هستم. هیچ‌کس غیر از خودم با من سخن نمی‌گوید و صدای من همچون صدای کسی که در حال مرگ است به من می‌رسد. ای صدای دوست‌داشتنی، بگذار با تو، با تو، ای واپسین نَفَسِ به‌یاد‌مانده‌ی تمامی شادمانی بشری، سخن بگویم، حتی اگر تنها یک ساعت دیگر مانده باشد. به‌سببِ تو، خویش را از تنهایی‌ام غافل می‌سازم و راه بازگشت خود به چند‌گانگی و عشق را به‌ دروغ هموار می‌کنم، زیرا که قلب من، از باور به مرگِ عشق گریزان است. او نمی‌تواند لرزه‌های یخ‌آلود تنهاترین تنهایی را تاب آورد. او مرا وادار می‌کند که سخن گویم، انگار دو نفر هستم».

 

 

برچیده از کتاب «فلسفه در عصر تراژیک یونانیان»

نوشته: فردریش نیچه

ترجمه: مجید شریف

ص 28


پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


]]>
دوبله نام دیگر آسیب! 2020-05-13T16:49:51+01:00 2020-05-13T16:49:51+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/597 پیام رنجبران برای یک دوست   دوبله در هر حالتی آسیب به یک اثر هنری است؛ صدا جزو مهمی از بازی هنرپیشه است، بیخود نیست بعضی‌شان برای خلق صدا و لحن آن نقش ماه‌ها جان می‌کنند. بعد یکی پیدا می‌شود و با مبتذل‌ترین لحن و صدای ممکن هر چه را هنرپیشه آفریده به مضحکه‌ای مبدل می‌سازد. دیگر بماند که دوبله دست بردن در دیالوگ‌ها و قیچی کلماتی‌ست به هر بهانه‌ای، لیک بی‌توجه به این‌که دیالوگ‌ها نقشی اساسی در پردازش شخصیت داستان دارند. «دوران طلایی دوبله!» گرچه دوبله‌های آن دوره حال و روزشان بهتر است برای یک دوست

 

دوبله در هر حالتی آسیب به یک اثر هنری است؛ صدا جزو مهمی از بازی هنرپیشه است، بیخود نیست بعضی‌شان برای خلق صدا و لحن آن نقش ماه‌ها جان می‌کنند. بعد یکی پیدا می‌شود و با مبتذل‌ترین لحن و صدای ممکن هر چه را هنرپیشه آفریده به مضحکه‌ای مبدل می‌سازد. دیگر بماند که دوبله دست بردن در دیالوگ‌ها و قیچی کلماتی‌ست به هر بهانه‌ای، لیک بی‌توجه به این‌که دیالوگ‌ها نقشی اساسی در پردازش شخصیت داستان دارند. «دوران طلایی دوبله!» گرچه دوبله‌های آن دوره حال و روزشان بهتر است و او که صدا درمی‌آورد حداقل برای کارش احترامی قائل می‌شد اما به گمانم مساله از همان ابتدا بد جا افتاده؛ این است که حالا دوبله را هنر خطاب می‌کنند و دوبلور شده هنرمند! بگذریم از مادر و مادربزرگ‌هایی که بعضی‌شان از زیرنویس فیلم‌ها جا می‌مانند اما در حالت کلی این میلِ عجیب جماعت به فیلم‌های دوبله شده، نشان دیگری نیز در پس خود دارد: جدای از کرختی، گرایش مفرط‌‌ است به فِیک! جعلی اینجا همیشه جای اصل را گرفته و به مراتب ارج و قرب بیشتری داشته است.



پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس) 

]]>
مطالعه‌‌ تطبیقی رمان و فیلمنامه «به امید دیدار در آن دنیا» (جای خالی بازنویسی) 2020-05-02T15:27:50+01:00 2020-05-02T15:27:50+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/596 پیام رنجبران این مقاله، تیرماه 98 در ماهنامه‌ی فیلم‌نگار منتشر شده!مطالعه‌‌ تطبیقی رمان و فیلمنامهرمان: به امید دیدار در آن دنیا (2013)فیلم: به امید دیدار در آن دنیا (2017)*جای خالیِ «بازنویسی»پیام رنجبران1 همه چیز از یک دلتنگی عمیق آغاز می‌شود. احساسی که صبح روز 11 نوامبر حین پیاده‌روی به «پی‌یر لومتر» نویسنده‌ی رمان «به امید دیدار در آن دنیا» نسبت به هزاران رزمنده‌ی کشته‌شده‌ی کشورش فرانسه در جنگ‌جهانی اول دست می‌دهد. 11 نوامبر سالگرد گرامیداشت جان‌باختگان جنگ بزرگ او این مقاله، تیرماه 98 در ماهنامه‌ی فیلم‌نگار منتشر شده!


مطالعه‌‌ تطبیقی رمان و فیلمنامه

رمان: به امید دیدار در آن دنیا (2013)

فیلم: به امید دیدار در آن دنیا (2017)

*

جای خالیِ «بازنویسی»

پیام رنجبران

1

همه چیز از یک دلتنگی عمیق آغاز می‌شود. احساسی که صبح روز 11 نوامبر حین پیاده‌روی به «پی‌یر لومتر» نویسنده‌ی رمان «به امید دیدار در آن دنیا» نسبت به هزاران رزمنده‌ی کشته‌شده‌ی کشورش فرانسه در جنگ‌جهانی اول دست می‌دهد. 11 نوامبر سالگرد گرامیداشت جان‌باختگان جنگ بزرگ اول است. آن روز صبح وقتی او از مقابل ساختمانی می‌گذرد که قبلاً به همین مناسبت ساخته شده، شهردار را در حال قرائت اسامی جوانان کشته‌شده در آن جنگ می‌بیند. گرد او چند نماینده ایستاده‌‌اند و تعدادی مرد آتش‌نشان و دیگر هیچ‌کس. آسمان گرفته و مراسم به‌غایت خلوت است و غم‌انگیز. احساس بی‌عدالتی عمیقی سراپای وجود «لومتر» را نسبت به آن جوانان فرا می‌گیرد و دیگر دست از سرش برنمی‌دارد و همین عامل نگارش یکی از مهم‌ترین و درخشان‌ترین آثاری می‌شود که در  قرن حاضر درباره‌ی جنگ‌جهانی اول به رشته‌ی تحریر درآمده است. اثری که تداعی‌کننده آن حس و احترام خاصی‌ است که فقط وقتی در حال مطالعه‌ی رمان‌های بزرگ تاریخ ادبیات هستید، در شما برانگیخته می‌شود. این رمان 500 صفحه‌ای که بعد از 22 بار بازنویسی به اتمام رسیده، برای نویسنده‌اش مهم‌ترین جایزه‌ی ادبی فرانسه، «گنکور» را در سال 2013 به ارمغان آورده است. نوع ادبی محبوب «پی‌یر لومتر» رمان‌های پلیسی است و پیش از این چند جایزه معتبر بابت نگارش آن‌ها نیز دریافت کرده، گرچه رمانی که او را به شهرتی جهانی رسانده، همین اثر مورد نظر است. «به امید دیدار در آن دنیا» جزو آثار پلیسی طبقه‌بندی نمی‌شود، اما در عین حال روح آثار پیشین لومتر در آن دیده می‌شود. اثری که اگر بخواهم به صورت فشرده آن را توصیف کنم بدین‌ قرار است: روایتی جذاب و نفس‌گیر، محزون اما خنده‌دار و طناز به شکلی که یادآور آن عبارت مشهور «نیکلای گوگول» درباره‌ی طنز به معنای واقعی است:«خنده‌ی مرئی آمیخته به گریه‌ی نامرئی»، ساختار داستانیِ ‌پیچیده و منسجم، قطعات و بخش‌هایی که با دقت و تبحر حیرت‌آوری به‌سان معماری یک ساختمان عظیم روی هم چیده شده‌اند، تکه‌های یک پازل که با یکدیگر ارتباط تنگاتنگی دارند و در نهایت چکیده‌ی همه‌ی این‌ها و قدرت تاثیرگذاری‌شان در دو واژه پنج حرفی خلاصه و متمرکز می‌شود:«کشمکش» و «تعلیق»؛ شبکه‌ی گسترده و به‌هم‌پیچیده‌ای از عناصر و شخصیت‌های پرورده‌ی داستانی که در کشمکش مداومی با هم به سر می‌برند. هیچ شخصیتی طی روایت- که با سرعت بالایی هم پیش می‌رود- یافت نخواهد شد که به نوعی با خود، شخصیت مقابلش، فضای پیرامون و دیگر کارکترهای داستان در کشمکش و تضاد و تقابل نباشد، و البته در پی‌اش ناگفته پیداست، زایش و تزریق حجم فراوانی تعلیق در رگ و پی و مفاصل کشمکش‌های مفصلِ این داستان. خواننده همان‌طور که ناگزیر به وسط این معرکه کشانده می‌شود، هیجان‌زده و حتی ممکن است شوکه‌شده مدام از خود می‌پرسد:«قرار است چه بشود؟»، «این ماجرا به کجا ختم خواهد شد؟»، «چه بر سر این آدم‌ها خواهد آمد؟» و...

2

رمان «به امید دیدار در آن دنیا» سال 2017 توسط «آلبر دوپنتل» مورد اقتباس سینمایی قرار گرفت. دوپنتل بازیگر، نویسنده و کارگردان است و ما البته او را بیشتر بابت بازی‌اش در نقش «پیر» در فیلم «برگشت‌ناپذیر» (2002) «گاسپار نوئه» به خاطر می‌آوریم. برگردان سینمایی «به امید دیدار...» حاصل همکاری مشترک «آلبر دوپنتل» و «پی‌یر لومتر» است. پس ما در این مقال که به نحوه و چگونگی این اقتباس- به‌ ویژه‌ از منظر شیوه‌ی داستان‌گویی‌اش- و هم‌چنین ارزیابی‌ آن می‌پردازیم، علاوه بر در نظر گرفتن نقش دوپنتل -چه به عنوان فیلم‌نویس و چه کارگردان اثر (بازیگر نقش اصلی هم اوست)- با دو «لومتر» نیز روبرو هستیم. یکی در مقام رمان‌نویس که منبع اصلی اقتباس را نوشته و دیگری به عنوان فیلمنامه‌‌نویسی که از آن اقتباس کرده است؛ اینکه آیا یک رمان‌نویس چیره‌دست می‌تواند فیلم‌نامه‌نویس موفقی باشد یا بالعکس؟ مبحث دیگری است که پرداخت جامع به آن در این مجال نمی‌گنجد، اما جایگاه دوم لومتر می‌تواند دشوارتر باشد اگر از دریچه‌ی این گزاره‌ی کلیدی درباره‌ی فرآیند اقتباس به آن بنگریم که اقتباس‌گر «هیچ چیزی به منبع اولیه‌ اقتباس مدیون نیست»، آنچه اهمیت دارد وفادار ماندن به جوهر، روح و جان منبع اقتباس است- که البته همین هم جای بحث دارد، زیرا اقتباس‌گر می‌تواند برای وضوح بخشیدن و جهت‌دار کردن داستان اولیه، خوانش و نظرگاه خود را داشته و اعمال کند- حتی «یک اقتباس‌گر می‌تواند به مثابه‌ی قاضی دیوان عالی‌ای باشد که فقط به دنبال اجرای روح قانون است و نه اطاعت بی‌چون و چرا از کلمات قانون». همه‌ی این‌ها بدین معناست که آنچه برای اقتباس‌گر دارای بیشترین اهمیت است و آنچه درباره‌ی اثرش مورد قضاوت قرار می‌گیرد صرفاً نحوه‌ی انتخاب‌های سنجیده و مناسب اوست که شامل جرح و تعدیل، دستکاری داستان اصلی، تغییرات زمان و مکان، کاستن و افزودن هم می‌شود، مختصر این‌که اقتباس‌گر به نفع فیلمنامه‌‌اش می‌بایست شمشیر را از غلاف درآورده و گام به آوردگاه پیکار با منبع اصلی بگذارد! این مساله شاید برای نویسنده‌ای که در نگارش منبع اولیه نقشی نداشته راحت‌تر باشد اما برای لومتر که نوشتن رمان را «عرق‌ریختن و عرق‌ریختن و عرق‌ریختن برای آفرینش یک اثر بزرگ» می‌خواند و حتی اگر بخواهیم نوستالوژیک‌‌ به موضوع نگاه کنیم یا آن عبارت کلیشه‌ای را درباره‌اش به کار ببریم که نوشته‌ها‌ی یک نویسنده به مثابه‌ی فرزندان اوست، دشواری کارش عیان می‌شود؛ آن هم در مورد داستانی که جهت ادای احترام و ابراز احساسات عمیق نویسنده به کشته‌شدگان جنگ نگاشته شده است. داستانی که با این عبارات آغاز می‌شود:«آن‌هایی که گمان می‌کردند جنگ به‌زودی به پایان می‌رسد مدت‌ها بود همگی مرده بودند، و درست به سبب جنگ مرده بودند.»

3

]]>
خوابگرد و دیگری (همه چیز راز است) 2020-04-09T23:13:31+01:00 2020-04-09T23:13:31+01:00 tag:http://senaps.mihanblog.com/post/595 پیام رنجبران تمام شب را نخوابید.صدای قدم‌های خوابگرد را بر سقف بالای سرش شنید.هر گامی پژواکی بی‌انتها، سنگین و خفه، در تهی درونش.در کنار پنجره ایستاد با دستانی بازتا اگر او افتاد بگیردش.اما اگر سنگینی‌اش او را هم با خود به پایین کشید چه؟سایه‌ی پرنده‌ای روی دیوار؟ستاره‌ای؟ او؟ دستانش؟صدای افتادنی روی پیاده رو. سپیده دم.پنجره‌ها باز شدند. همسایه‌ها پایین دویدند. خوابگردبا عجله از پله‌های اضطراری پایین رفتتا مردی را ببیند که از پنجره سقوط کرده است. *برچیده‌ از گزینه شعرها: «همه چیز یک راز است»سروده: یانی


تمام شب را نخوابید.

صدای قدم‌های خوابگرد را بر سقف بالای سرش شنید.

هر گامی پژواکی بی‌انتها، سنگین و خفه، در تهی درونش.

در کنار پنجره ایستاد با دستانی باز

تا اگر او افتاد بگیردش.

اما اگر سنگینی‌اش او را هم با خود به پایین کشید چه؟

سایه‌ی پرنده‌ای روی دیوار؟

ستاره‌ای؟ او؟ دستانش؟

صدای افتادنی روی پیاده رو. سپیده دم.

پنجره‌ها باز شدند. همسایه‌ها پایین دویدند. خوابگرد

با عجله از پله‌های اضطراری پایین رفت

تا مردی را ببیند که از پنجره سقوط کرده است.


 

*

برچیده‌ از گزینه شعرها: «همه چیز یک راز است»

سروده: یانیس ریتسوس

ترجمه: احمد پوری (ص 21)

 

 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)

]]>