How About Adolf?

فیلم: با آدولف چطورین؟

کارگردان: زونکه ورتمان

محصول 2018 آلمان

*

شب بلوغ

پیام رنجبران


شنیدن نام «آدولف» نه فقط برای آلمان‌ها، بلکه برای بسیاری از مردمان دنیا به سرعت فقط اسم یک نفر را در ذهن‌‌ تداعی می‌کند:«آدولف هیتلر»؛ گویا از بخت بلند آلمان‌هاست که هیچ نام دیگری از قبیل «ژوزف» یا «بنتیو» که اسامی کوچک «استالین» و «موسیلینی» است چنین فوری اذهان را به سوی وقایع هولناک و دهشت‌آور تاریخ بشر سوق نمی‌دهد؛ از این رو آلمان‌ها که با این بخش از تاریخ‌شان به شدت مشکل دارند از نام «آدولف» نیز گریزانند، طوری که بیش از هفتاد سال است این اسم را روی فرزندان‌شان نمی‌گذارند. همین آلرژی یا به نوعی وحشت از نام «آدولف» ایده‌ی جذاب و دستمایه‌ی فیلم کمدی «با آدولف چطورین؟» ساخته‌ی «زونکه ورتمان» شده است؛ در یک شب مهمانی صمیمانه که دوستان بسیار قدیمی و اعضای یک خانواده دور هم جمع شده‌اند «توماس» و نامزد حامله‌اش «آنا» اعلان می‌کنند که می‌خواهند نام فرزندشان را «آدولف» بگذارند و بعد از این، انگار که بمبی منفجر شده باشد همه چیز بهم می‌ریزد و روند مهمانی طور دیگری پیش می‌رود. حالا اگر مخاطب ایرانی یادش مانده باشد می‌تواند حین تماشای این فیلم به علت و میزان تعجب و حیرت و شاید وحشتِ چند سال پیش تماشاچیان آلمانی‌ پی ببرد وقتی به یکصد هزار ایرانی حاضر در استادیوم آزادی می‌نگریستند که قبل از شروع بازی دوستانه‌ فوتبال مابین تیم‌های ملی ایران و آلمان، زمان پخش سرود ملی آلمان سرپا ایستادند و دست راست‌شان را بالا نگه داشتند و «هایل هیتلر» گفتند. اما ماجرای این فیلم که اقتباسی از نمایشنامه‌ای فرانسوی با عنوان «اسم» است صرفا به جر و بحث و جنگ و جدل بر روی این نامگذاری خلاصه نمی‌شود و این قضیه در واقع موجب می‌گردد که آن شب، دوستان و اعضای خانواده‌ همدیگر را بهتر بشناسند و روابط‌شان را با خود و دیگر حاضرین مورد واکاوی مجدد قرار بدهند؛ شبی که «همه چیز سر جای خودش باقی می‌ماند اما هیچی مثل سابق نمی‌شود»، رازها برون فکنده شده و مدعوین آن گویی پس از پایانش دوباره به بلوغ می‌رسند. البته همه‌ی این اتفاقات به‌طور بسیار بامزه‌ای رقم می‌خورد، سیر وقایع ریتم موزون و پرطراوتی دارد، شوخی‌ها و دیالوگ‌ها جذاب است و شخصیت‌های داستان به خوبی پرداخته شده‌اند و هر کدام‌ ویژگی‌هایی دارند که در داستان نشسته و به فراخور جالب به نظر می‌رسد، مثلاً «آنا» که تازه بعد از حاملگی‌اش سیگار کشیدن را شروع کرده است. در نهایت گمان نمی‌کنم تماشاگر در برخی از لحظات فیلم واقعاً خنده‌اش نگیرد. نمایشنامه‌ی فرانسوی «اسم» که این فیلم از آن اقتباس شده، نوشته‌ی «متیو دلاپورته» و «الکساندر دولا» است و سازنده‌ی این فیلم «زونکه ورتمان» از کارگردان‌های موفق آلمانی است.

 

 

پی‌نگار:

این یادداشت اردیبهشت 98 در ماهنامه صدبرگ، در مروری بر فیلم‌های به نمایش درآمده‌ی جشنواره جهانی فیلم فجر، منتشر شده است.

 

نقد فیلم «سوزاندن» با نگاهی به جهان داستانی هاروکی موراکامی(اینجا)




پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)



ادامه مطلب

برچسب ها: نگاهی به فیلم با آدولف چطورین؟ ، نقد فیلم با آدولف چطورین؟ ، آدولف هیتلر ، فیلم با آدولف چطورین؟ زونکه ورتمان ، جشنواره جهانی فیلم فجر 98 ، نمایشنامه اسم متیو دلاپورته ، اقتباس سینمایی نمایشنامه اسم ،

سه شنبه 21 خرداد 1398

نگاهی به فیلم Before the Frost (پیش از ژاله)

   نوشته شده توسط: پیام رنجبران    نوع مطلب :نقدهای سینمایی‌ام در مطبوعات ،



Before the Frost  

فیلم: پیش از ژاله

کارگردان: مایکل نویر

محصول 2018 دانمارک

*

یعنی انسان

پیام رنجبران

فیلم «پیش از ژاله» خبر از ظهور یک کارگردان مستعدِ دیگر در سینمای دانمارک می‌دهد. «مایکل نویر» متولد سال 1978 دانمارک است. نخستین فیلمش برنده‌ی جایزه‌ی دانمارکی «آر» (2010) شده و دو مستند «وستربو» (2007) و «قلب‌های وحشی» (2008) جایگاه او را به عنوان یکی از بااستعدادترین فیلم‌سازان حال حاضر دانمارک تثبیت کرده است. سینمای دانمارک در کل جسورانه و بی‌تعارف است و فیلم «پیش از ژاله» ما را به یاد آن وجهی از این سینما می‌اندازد که به ویژه در آثار «لارس فون‌تریه» شاهد اوجش هستیم؛ یعنی سینمایی که برای بیان حرف‌هایش از خلق موقعیت‌های بی‌پرده و تکان‌دهنده هیچ ابایی ندارد. قصه‌هایش را به سبک و سیاق خود تعریف می‌کند و موقعیت‌هایی که از بطن این قصه‌ها برمی‌خیزد منجر به تصاویری می‌شود که بعضاً سال‌ها در ذهن ببینده‌اش باقی می‌ماند. 



درباره‌ی «پیش از ژاله» به نکاتِ چندی می‌توان اشاره کرد، از جمله بازیگری نقش اول مرد آن که برنده‌ی دو جایزه از جشنواره‌های توکیو و شیکاگو شده است، اما وجه غالب و موثر این فیلم و آنچه بیشتر به چشم می‌آید قصه‌ی آن است؛ قصه‌ای که به خوبی پرداخت شده. ماجرایی که در قرن نوزده می‌گذرد و داستان پیرمرد کشاورز و تهیدستی است که بهمراه تنها دختر و دو خواهرزاده‌اش زندگی‌ می‌کند، او برای این‌که خانواده را از فقر و فلاکت نجات دهد قصد دارد دخترش را به ازدواج مردی پولدار دربیاورد! اما همین ماجرای ساده و آشنا آنچنان ظریف و درست و متبحرانه پرداخت شده- پر و بال گرفته- و سپس به سینما مبدل شده که توجه تماشاگر را در تمام طول نمایش به خود جلب می‌کند؛ داستانی که تنش در آن نم‌نمک از زیرمتن و درونش آغاز شده و سپس هر چه به انتهای فیلم نزدیک می‌شویم سیری صعودی به خود می‌گیرد و در نهایت راه به برون جسته و خود را عیان می‌سازد؛ ناگفته نماند تاثیر دست تقدیر و سرنوشت و همین‌طور سیر تحول شخصیت پیرمرد- سقوط اخلاقی‌اش- ما را به یاد نمایشنامه‌های «ویلیام شکسپیر» می‌اندازد با این تفاوت که در آن آثار سر و کارمان بیشتر با شاهان و شاهزادگان است و اینجا پیرمردی تهیدست که به نوعی در فرجام یک تراژدی به وجود می‌آورد! اما بیان واقع این‌که، آنچه فرادست و فرودست را به هم مرتبط می‌سازد فقط در یک واژه‌ خلاصه می‌شود یعنی:«انسان». مایکل نویر توسط فیلم «پیش از ژاله» نقاب از چهره‌ی این موجود برمی‌دارد و ما را با آن بیشتر آشنا می‌کند.

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)


نگاهی به چند فیلم بیوگرافی سال 2018 (اینجا)




ادامه مطلب

برچسب ها: نقد فیلم Before the Frost ، نقد فیلم 2018 Before the Frost ، نقد فیلم پیش از ژاله ، سینمای دانمارک ، نقد Before the Frost مایکل نویر ، مایکل نویر سینمای دانمارک ، یسپر کریستنسن پیش از ژاله ،

این نوشته‌ام، اینجا ماهنامه صدبرگ اردیبهشت 98 منتشر شده!



«یک رمانک لمپن» روبرتو بولانیو

درنگی کوتاه

پیام رنجبران


بانو «ایزابل آلنده» نویسنده‌ی رمان «خانه ارواح» او را «مرد نفرت‌انگیزی می‌خواند که حتی مرگ جذابش نمی‌کند»؛ البته می‌توان به این حجم از نفرت متراکم «آلنده» حق داد چرا که آن مرد عادت داشت او و برخی دیگر از نویسند‌گان را بدجوری دست بیندازد و به آن‌ها بپرد، مثلاً به آلنده می‌گفت:«مبتذل‌نویسی است که در حوزه‌ای از ادبیات کار می‌کند که از کیچ آغاز می‌شود و به ادبیات آبگوشتی ختم می‌شود!» یا «گابریل گارسیا مارکز» صاحب رمان «صد سال تنهایی» را نویسنده‌ای می‌دانست «که عشق حرف زدن با رئیس‌جمهورها و اسقف‌ها را دارد». اما از قضا این مرد که از منظر این نویسندگان نفرت‌انگیز به نظر می‌رسد از آن سنخ نویسندگانی است که هیچ‌گاه خواننده‌ی آثارش را دست‌خالی رهسپار نمی‌کند و همیشه چیزی در چنته دارد؛ قصه‌ای گیرا، حضور احساسات انسانی، موقعیت‌ها و فضا و تصاویر تاثیرگذاری که هر کدام‌شان به فراخور، کم و زیاد در همه‌ی آثارش یافت می‌شود و اگر بخواهم رنگی برای آن انتخاب کنم خاکستری است. یک خاکستریِ سایه‌گون که در خاطر خواننده‌اش ماندگار می‌ماند. همه‌ی این‌ها درباره‌ی «روبرتو بولانیو» نویسنده‌ و شاعر عاصی شیلیایی متولد 1953 است که خیلی هم زود در 49 سالگی بار سفر را بست و رفت و نمی‌دانم آیا نظر آلنده بعد از مرگ زودهنگام او تغییر کرد یا نه؟ به هر تقدیر «یک رُمانک لمپن» اثری کوتاه، جالب توجه و دوست‌داشتنی از اوست و ماجرای دختر جوانی به نام «بیانکا» که بعد از تصادف پدر و مادرش و مرگ‌ آن‌ها به‌همراه برادر کوچکترش زندگی می‌کند و پس از این واقعه یعنی مرگ پدر و مادرش «می‌تواند در تاریکی ببیند». اما این توانایی که به مثابه‌ی یک استعاره در داستان عمل می‌کند نشانی از واقعیت در خود دارد، بدین معنا که ممکن است تو حتی توانایی دید در تاریکی را داشته باشی اما این دلیل نمی‌شود که وقتی گام به زندگی می‌گذاری و با موانع و هزارتوهای تاریکش مواجه می‌شوی حین پیدا کردن مسیر، سرت به در و دیوار نخورد. کما این‌که برای بیانکا هم که بعد از مرگ پدر و مادرش دچار پریشانی، پوچی و سرگشته‌حالی شده است به گونه‌ای که گویی برای گریز از واقعیت، از تنِ خود فاصله گرفته و آن را در مواجهه با زندگی سپر بلا کرده نیز رخ می‌دهد. باری! جُستن خویشتنِ خویش‌ و پیدا کردن مسیر آن در زندگی زمان می‌برد و از راه و کوره‌راه‌های بسیار می‌گذرد. «یک رمانک لمپن» را خانم «مریم اسماعیل‌پور» و آقای «وحید علیزاده‌رزازی» به زبان فارسی برگردانده‌اند.

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)


نقد رمان طریق بسمل شدن (اینجا)


ادامه مطلب

برچسب ها: نقد یک رمانک لمپن ، یک رمانک لمپن روبرتو بولانیو ، نگاهی به یک رمانک لمپن ، ایزابل آلنده روبروتو بولانیو ، گابریل گارسیا مارکز روبرتو بولانیو ، روبرتو بولانیو ، فهرست پیشنهادی کتاب و رمان ،

این نوشته‌ام، اینجا ماهنامه صدبرگ اردیبهشت 98 منتشر شده!


«دوست بازیافته» فرد اولمن

درنگی کوتاه

پیام رنجبران

خاطراتی که نه به دست فراموشی سپرده می‌شوند و نه می‌توان به آن‌ها پرداخت! زخم‌هایی که شدت‌ جراحات‌شان مدام تو را به خود می‌آورد و همچنین آنقدر دردناک‌اند که هر بار فقط چند لحظه‌ی کوتاه می‌توانی به آن‌ها بنگری و می‌باید عبور کنی. گذشت زمان شامل حال‌شان می‌شود اما بدین‌سان که همیشه و همچنان چیزی در اعماق وجودت تو را می‌آزارد و سایه‌وار در پی‌ات روانه است. سر برمی‌گردانی و به آن چشم می‌دوزی و خوب می‌دانی چه دشوار است نگریستنِ ممتد و طاقت آوردن. پس چاره‌ای نداری و می‌باید باز هم گذر کنی! رمان کوتاه «دوست بازیافته» حاصل چنین نگاهی است. نگاهی کوتاه به رنج‌هایی که نگریستن به آن‌ها به شدت دشوار است. اصلا به باور من درست به همین خاطر این روایت که به نوعی حدیث نفس و خودزندگی‌نامه نوشتی است که «فرد اولمن» به رشته‌ی تحریر درآورده اینقدر کوتاه از آب درآمده است. انگار توش و توان نویسنده‌ به همین مقدار تاب آوردن در کنار خاطراتش و نگریستن به آن‌ها خلاصه می‌شده. اما بیان واقع این‌که همین درنگ کوتاه و موجزگویی به‌غایت عمیق است و نافذ و زنده و تاثیرگذار. داستان به سال 1932 و اشتوتگارت آلمان برمی‌گردد و شرح آشنایی و رفاقت میان دو نوجوانِ همکلاسی. دو رفیق از دو طبقه‌ی اجتماعی متفاوت اما با درد مشترک تنهایی که به یکدیگر پناه می‌آورند و به دل هم می‌نشینند ولی شروع کشمکش‌های سیاسی و همچنین ظهور «هیتلر» موجب گسست و جدایی‌شان می‌شود. یکی مجبور به ترک دیار و تبعیدی خودخواسته می‌گردد و دیگری که به هیتلر و «اراده‌ی آهنین، جاذبه‌ی قوی، صلابت فکر و دوراندیشی پیامبرانه‌ی او»(ص 102) معتقد است در آلمان باقی می‌ماند. رمان «دوست بازیافته» نخستین بار سال 1971 به چاپ رسید اما سال‌ها در سکوت ماند تا این‌که «آرتور کستلر» نویسنده‌ی رمان مشهور «ظلمت نیمروز» آن را دریافت و با مقدمه‌ای که بر آن نوشت در انتشار مجددش در سال 1977 با استقبال فراوانی روبرو گشت. این رمان به ترجمه‌ی استادانه‌ی مرحوم «مهدی سحابی» به زبان فارسی برگردانده شده است.

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)

 

نقد رمان سایه و مرگ تصویرها (اینجا)


ادامه مطلب

برچسب ها: نقد رمان دوست بازیافته ، معرفی رمان دوست بازیافته ، دوست بازیافته فرد اولمن ، دوست بازیافته مهدی سحابی ، یادداشت کوتاه رمان دوست بازیافته ، فرد اولمن آرتور کستلر ، کتابهایی که باید بخوانیم ،

این نوشته‌ام، اینجا ماهنامه صدبرگ اردیبهشت 98 منتشر شده!


 راه‌های برگشتن به خانه

نویسنده: آله‌خاندرو سامبرا

ترجمه: ونداد جلیلی

نشر جهان نو

*

معلم نامرئی

پیام رنجبران


شخصیت‌های متعددی در رمان «راه‌های برگشتن به خانه» حضور دارند که از آن‌ها به تناوب طی روایت بیشتر گفته می‌شود؛ راوی داستان که خود یکی از شخصیت‌های اصلی‌ست، پدر و مادرش، «ئه‌مه» همسر سابقش، «کلائودیا» دوست دوران کودکی‌اش و «خه‌منا» خواهر کلائودیا و «رائول» پدر آن‌ها که کاراکتری است که نویسنده طی شرح ماجراها به او می‌پردازد، و همچنین چند شخصیت دیگر که کم و بیش چیزی درباره‌شان می‌شنویم! اما یکی از آدم‌های داستان که برای لحظاتی حاضر و سپس ناپدید می‌شود و تا به انتهای روایت دیگر چیزی از او نمی‌شنویم معلم کلاسِ مدرسه‌ی راویِ داستان در سیزده‌سالگی‌اش است. این آدم‌ که حضورش آنقدر کوتاه است که حتی نمی‌توانیم او را شخصیتی فرعی بخوانیم و به‌سان جرقه‌ای ظاهر و غایب می‌شود و آنچنان به‌سرعت که حتی به گمانم نویسنده‌ی داستان هم متوجه حضورش نشده نقش بسزا و تاثیرگذاری در این روایت دارد. او به باور این نگارنده به معنای واقعی وجه تمایز و حد فاصل آدم‌های این داستان با همدیگر است. بدین معنا که انگار با وجود همه‌ی شرح‌های مبسوطی که در توضیح دیگر شخصیت‌های داستان می‌رود که از قضا همگی ملموس‌اند و باورپذیر و جالب توجه، اما همان ظهور لحظه‌ای این شخصیت ولی تاثیر صاعقه‌‌وار حسی‌اش، او را به واقعی‌ترین شخصیت داستان و آنچه از این روایت به یادگار می‌بریم مبدل می‌کند. یک روز چند دزد که از دست پلیس گریخته‌‌اند به پناهگاه مدرسه‌ی راوی داستان آمده‌‌اند و به همین خاطر پلیس در پی‌شان چند تیر هوایی شلیک می‌کند، بعد از رفع خطر شاگردان با صحنه‌ی تکان‌دهنده‌ای مواجه می‌شوند:«با تعجب دیدیم معلم‌مان زیر میز گریه می‌کند، چشمانش را با فشار زیاد بسته‌ست و دستانش را بر گوش گذاشته است. براش آب بردیم و سعی کردیم مجبورش کنیم کمی بنوشد، اما عاقبت مجبور شدیم آب را به صورتش بپاشیم. به او گفتیم نه! ارتش دوباره کودتا نکرده است...معلم به فریاد و به تکرار گفت «من نمی‌خوام این‌جا باشم! هیچ‌وقت نمی‌خواستم این‌جا باشم».(ص 59) و بعد دلیل وحشت معلم را در چند سطر کوتاه درمی‌یابیم. او در دوران ژنرال پینوشه -که توسط کودتای نظامی در سال 1973 قدرت را در شیلی به دست گرفت- شکنجه شده، پسرعموهایش دستگیر و بعد ناپدید شده‌اند و مختصر آن‌که آنقدر بلا به سرش آمده که به محض شنیدن صدای گلوله حتی در دوران دمکراسی و پایان دیکتاتوری دچار آن حالت هیستریک می‌شود.

داستان این رمان از زمان آغاز حکومت ژانرال پینوشه دیکتاتور شیلی شروع می‌شود و تا به امروز به طول می‌انجامد، ولی لابه‌لایش کماکان ما شاهد تاثیرات دوران دیکتاتوری پینوشه بر احوالات آدم‌ها و زندگی‌شان هستیم. عده‌ای که با او و شیوه‌ی حکومتش درگیر شده‌اند و برخی‌ها نیز همچون پدر و مادر راوی که خودشان را کنار کشید‌ه‌اند و صرفاً تماشاگر وقایع بوده‌اند و نویسنده‌ای که به زعم این نگارنده با وجود این‌که در داستان حضور دارد، ابراز عقیده می‌کند، مثلاً در اعتراض به بی‌طرفی خانواده‌اش رو به مادر می‌گوید:«همه کار سیاسی می‌کردن مامان. شما هم می‌کردین، جفت‌تون. شما با بی‌طرفی‌تون پشیتبان دیکتاتوری بودین» و یا اینکه حتی در برخی بخش‌ها با اشاره به عمل نوشتن این رمان، حضورش را علناً اعلام می‌کند اما فرصت مشاهده و قضاوت درباره‌ی شخصیت‌های داستانی‌اش را به عهده‌ی خواننده گذارده است. «راه‌های برگشتن به خانه» روایت گیرا، شاعرانه و بسیار تاثیرگذاری است که به نوعی حدیث نفس نویسنده‌ نیز محسوب می‌شود. البته آنچه بیشتر در این اثر به چشم می‌آید واکاوی حال و اوضاع مردمانی است که از دوران دیکتاتوری پینوشه تا رسیدن به دمکراسی در شیلی به سر برده‌اند. همان روایت دیرین دیکتاتوری‌ها از صعود تا سقوط که بی‌ کم و کاست، دیر یا زود همیشه در تاریخ تکرار می‌شود اما آنچه هیچ‌گاه مکرر نمی‌گردد قصه‌ی رنج و درد مردمانی است که آن‌‌ وقایع را به چشم دیده‌ و با گوشت، پوست و استخوان‌شان لمس کرده‌اند. درست مانند معلم کلاس مدرسه‌ی راوی داستان. همان شخصیت نامرئی که برای لحظاتی لابه‌لای دیگر شخصیت‌های داستان پیدا و سپس گم می‌شود اما صدای فریادش در تمامی اثر همچنان به گوش می‌رسد. انگار همه‌ی داستان در آن صدا که واقعی‌ترین صدای داستان است جمع و چکیده می‌شود. رمان درخشان «راه‌های برگشتن به خانه» نوشته‌ی «آله‌خاندرو سامبرا» نویسنده‌ و شاعر شیلیایی است که پیش از این اثر دو رمانش با عنوان‌های «زندگی خصوصی درختان» و «بونسای» برنده‌ی جایزه منتقدان ادبی شیلی شده است. آله‌خاندرو سامبرا یکی از اعضای «بوگوتا 39» است، یعنی فهرست برترین نویسندگان جوان آمریکای لاتین که در زمان انتخاب زیر سی‌ و نه سال داشته‌اند. این اثر به ترجمه‌ی آقای «ونداد جلیلی» به زبان فارسی برگردانده شده است.

 

 

پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)

 

نقد کتاب دختر تحصیلکرده(تارا وستور) (اینجا)


ادامه مطلب

برچسب ها: رمان راه های برگشتن به خانه ، نقد رمان راه‌های برگشتن به خانه ، راه‌های برگشتن به خانه ، آله‌خاندرو سامبرا ، کتاب راه‌های برگشتن به خانه ، پینوشه و شیلی ، ونداد جلیلی راه‌های برگشتن به خانه ،