یکشنبه 14 مهر 1398

درباره‌‌ی سلوک به سوی صبح (هرمان هسه)

   نوشته شده توسط: پیام رنجبران    نوع مطلب : معرفی کتاب(نقد) ،



درباره‌‌ی سلوک به سوی صبح

هرمان هسه

(برای یک دوست)

پیام رنجبران

این داستان در دو سطح ذهنی و عینی پیش می‌رود، گرچه بیشترِ بخش‌های آن ذهنی است و سهم عمده‌ای از روایت در این سطح جریان دارد، چرا که اساسا این داستان شرح سفری است درونی جهت کشف و شهود که در روایت به ‌ظاهر «سفری جسمانی» می‌نماید و همان‌طور که نویسنده می‌گوید: بنا به معذوریتش برای ممانعت از افشای اسرار حلقه آنرا بدین‌گونه یا به زبان رمز نشان می‌دهد. این داستان، سفری اشراقی به ژرفنای درونیِ «هرمان هسه» است که با نام مستعار در آن حضور دارد. تمامیِ جریانِ آن مسافرتِ اعضای حلقه و گشت‌وگذارهای سی چهل صفحه‌ی نخست روایت، ذهنی و در عمق ضمیر ناخودآگاه راوی اتفاق می‌افتد. ناپدیدشدن «لئو» و بیقراری و گم‌گشتگی اعضای حلقه برای جستن‌اش نشان از سوالاتی دارد که برای آن‌ها پیش می‌آید لیکن فقط «لئو» قادر به پاسخگویی‌ می‌تواند باشد و نویسنده این مساله را بدین گونه نشان داده که وسایلی از اعضای گروه در کولبار «لئو» بوده که با ناپدیدن شدنش، آن‌ها نیز از دست رفته است؛ و بدین‌سان فقدانِ «لئو» را که عارضه‌ای کمرشکن برای اعضای گروه به شمار می‌آید، چنین به دیده می‌آورد. دیدارهای اعضای حلقه نه این‌که هیچ نمودی از جهان جسمانی در خود نداشته باشد، بی‌تردید چنین دیدارهایی روی داده است اما ملاقات‌های اصلی جایی در خارج زمان و مکان حاضر به وقوع می‌پیوندد(جایی در ضمیرناخودآگاه‌شان/ زمان و مکانی انفسی که می‌توانیم آنرا تقریبا مرادف بگیریم با همان «اقلیم هشتم» و «شرق میانه‌»ی سهروردی یا عالم مُثُل افلاطونی) کما اینکه می‌بینیم افراد سرشناسی در جلسات حضور دارند که سال‌ها و حتی قرن‌ها از مرگ‌شان می‌گذرد و از قضا همین حضورشان در داستان- هر چند در حد یک اشاره- به باور من از نقاط جالب آن محسوب می‌شود چرا که وقتی به زندگی‌نامه‌های این افراد رجوع می‌کنیم- البته آن‌هایی که در دسترس قرار دارد یا بر صحت استوار است- نشانه‌هایی از حضور و تعلق‌شان به حلقه مشاهده می‌شود؛ و همچنین همین اشارات می‌تواند روشنی‌بخشِ دلایل نبوغ اسرارآمیزِ برخی‌شان، از جمله «موتسارت» باشد که مثلا در هفت سالگی‌ اولین سمفونی و در دوازده سالگی‌اش نخستین اپرای کامل خود را می‌نویسد؛ تو گویی جان‌ خلاق اینان در سرزمین بکر و حاصل‌خیز دیگری ورای آنچه سایرین می‌بینند و هستند، به سر می‌برد. منظور این‌که به نوعی هم وجه تمایزِ آبشخورِ این هنرمندان با دیگران، برای خلق آثارشان را به رخ می‌کشاند که البته به لحاظ روانشناسی هنر و زیباشناسی هم قابل تامل است؛ بی‌گمان آثاری که از عمق ضمیر ناخودآگاه و به دیگر سخن، از جانِ هنرمند به منصه ظهور می‌رسد با دیگر آثار متفاوت‌اند و همچنین توان، تاثیر و ماندگاری‌شان نیز به همان اندازه‌ای است که شاهد آن هستیم! و علاوه بر موتسارت، جالب‌ توجه این‌که همان‌طور که گفته شد، راوی از حضور افرادی چون، زرتشت، لائوتسه، افلاطون،کسنوفون، فیثاغورس و...در جلسات نام می‌برد. رویهمرفته خوانشِ این داستان بر اساس آرا و اندیشه‌های «کارل گوستاو یونگ» می‌تواند بسیار مفید و راهگشا باشد مثلاً جست‌وجوی راوی برای یافتنِ آن شاهزاده، تلاش او را برای پیدا کردن «آنیما»ی خود ابراز می‌کند و تمنایش جهت وحدت و یکپارچگی‌اش با او؛ همچنین نگاه به داستان از دریچه‌ی اسطوره‌‌خوانی و مقایسه‌ی آن با متن‌های کهن، عرفانی و سفرنامه‌های دیگری که در این مقوله به رشته تحریر درآمده است؛ شخصا این روایتِ «هسه» بیشتر از این مناظر برایم جذابیت داشت. در کل «سلوک به سوی صبح» داستان جالبی است اما به گمانم برای ارتباط برقرار کردن و پیوستگی با آن نیاز به پیش‌زمینه‌ای در مورد چند و چون این سنخ آثار وجود داشته باشد، به ویژه این‌که «هسه» رویدادها و موقعیت‌های روایت و این‌که حالا «واقعا چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟» یا از آن مهم‌تر «اینجا کجاست؟» را زیر حائل ضخیمی از تمثیل و زبان رمز پنهان کرده است؛ تا حدی که آن بیت «مثنویِ» حضرت «مولانا» در ذهن آدمی تداعی می‌شود:«هر کرا اسرار حق آموختند/ مهر کردند و زبانش دوختند» یا به لحاظ زبان رمزی‌اش جهت ممانعت از ورود نامحرمان به متن، آن بیت جناب «حافظ»:«با مدعی مگویید اسرار عشق و مستی...». ترجمه‌ی متن که عالی است و آقای «سروش حبیبی» واقعا دست‌مریزاد دارد؛ گرچه در راستای این سنخ آثار علاوه بر برخی دیگر از داستان‌های «هسه» که در نوع خود فوق‌العاده‌اند، شخصا «رهنمودهایی برای نزول در دوزخ» نوشته‌ی «دوریس لسینگ» را می‌پسندم که چه به لحاظ جذابیت‌های داستانی و چه به لحاظ شرح چنین سفرهای اشراقی، تمام و کمال به شمار می‌آید و البته به شکلی دیگر رمان «کافکا در کرانه‌» نوشته‌ی «هاروکی موراکامی» و سفر شخصیت اصلی‌اش و افتادن گذرش به آن جنگل...

 


 

پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)


بهترین رمان‌های که سال 97 خواندم!


چند یادواره به بهانه‌‌ی «دمیان» هرمان هسه(اینجا)


برچسب ها: کتاب سلوک به سوی صبح ، سلوک به سوی صبح هرمان هسه ، هرمان هسه دمیان ، زمان انفسی ، ضمیر ناخودآگاه یونگ ، گوستاو یونگ هرمان هسه ، داستان عرفانی ،

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.