The Dead Don't Die

فیلم: مرده‌ها نمی‌میرند  

کارگردان: جیم جارموش

 محصول 2019 آمریکا

*

زندگانِ مرده

پیام رنجبران

«جیم جارموش» رابطه‌ی بسیار خوبی با اندیشه‌ی شرق به‌ویژه «ذن» و آیین «بودیسم» دارد و این ارتباط و علاقه را در فیلم «گوست‌داگ: سلوک سامورائی»(1999) که کتاب «هاگاکوره، طریقت سامورایی» از دست شخصیت اصلی داستان نمی‌افتاد به روشنی نشان داده، همچنین به مرور تاثیر این فلسفه از منظر سادگیِ‌ سرخوشانه‌اش در جنسِ نگاه، اندیشه‌ و شکل فیلمسازی او راه یافته است؛ از اینرو اصلا دور از انتظار نبود که در آخرین اثرش «مرده‌ها نمی‌میرند»(2019)، به سراغ ساخت فیلمی با موضوع طبیعت برود و با خلق استعاره‌های فانتزی(استخراج نفت از قطب که موجب خارج شدن کره‌ی زمین از مدار چرخشش شده) شکل امروزی‌‌تر این مهم، یعنی نگرانی برای مسائل محیط زیستی را یادآوری کند(چرا که طبیعت در اندیشه‌ی شرق جایگاه گران‌مایه‌ای دارد) و سپس آنرا با مضامینی پیوند بزند که پیش‌تر نیز در فیلم‌هایش مطرح شده بود از جمله «مصرف‌گراییِ» انسانِ معاصر که از تبعات آن استحاله‌ی آدم‌ها به موجوداتی با مغزهایی فعال اما بی‌روح‌اند؛ این آدم‌ها در نگاه «جارموش» به شکل «زامبی» درآمده‌اند که در تعریف آن داریم:«جسدهای متحرک با مغزهای فعال اما بی‌روح» و در «فلسفه‌ ذهن» نیز درباره‌ «زامبی» آمده است:«سامانه‌ای که همانند انسان عمل می‌کند اما خودآگاهی، فهم روانی و قصد و نیت ندارد». بدین‌سان «جارموش» رابطه‌ی متقابل جالبی برقرار کرده است، مابین «بیگانگی» انسان نسبت به طبیعت و آنچه به‌راستی هست(یعنی جزوی از طبیعت) و در پی‌اش فروغلتیدن در دام مصر‌ف‌گرایی، عطش و ولع دیوانه‌وار برای بیشتر خواستن و در نهایت مبدل ‌شدنش به «زامبی»! اینجاست که می‌باید به اسم فیلم نیز رجوع کنیم:«مرده‌ها نمی‌میرند»؛ این «مرده‌ها نمی‌میرند» در فیلم «جارموش» معنای دوپهلویی به خود گرفته‌، به این شکل که بیش از آن‌که به زنده‌ شدن مرده‌ها و از زیرخاک درآمدن‌ و حمله‌ کردن‌شان به مردم شهر اشاره داشته باشد، متوجه آدم‌های زنده‌ی آن شهر است! یعنی افرادی که هنوز به‌ظاهر نمرده‌اند اما از جایی که آنها نسبت به فضای پیرامون خود و از همه مهم‌تر طبیعت و کره‌ زمین بیگانه و بی‌اعتنا شده‌اند- مثلا در برابر اخبار خارج شدن کره‌ زمین از مدارِ خود که منجر به اتفاقات عجیبی در شهر می‌شود، هیچ واکنشی نشان نمی‌دهند و حواس‌شان به گم‌شدن یک مرغ یا مدل اتومبیل‌‌‌شان است تا این واقعه- این آدم‌ها از منظر جارموش «مرده‌« به شمار می‌آیند! از این‌رو وقتی هم که توسط زامبی‌ها کشته می‌شوند ما درمی‌یابیم که قرار است درست مانند افرادی که قبلا مرده‌اند همان روال را طی کنند، یعنی دوباره برخیزند و به صورت خودکار به کارهایی بپردازند که پیش از مرگ نیز انجام می‌داده‌اند. «مرده‌ها نمی‌میرند» فیلمی زامبی‌محور اما به سبک جارموشی است! زامبی‌های این فیلم هم سایر آدم‌ها را می‌درند اما به نوعی بیشتر به دنبال اشیا، ابزار و چیزهایی هستند که پیش از زامبی‌ شدن‌ بدان‌ وابسته بوده‌ و مصرف‌شان می‌کرده‌اند، از قبیل قهوه، داروهای آرامبخش، وای‌فای و شکلات...که این‌ها علاوه بر این‌که پیام فیلسماز را می‌رساند شکل بامزه و خنده‌داری هم به فیلم داده است. اما مقایسه‌ی «مرده‌ها نمی‌میرند» با دیگر فیلم‌های زامبی‌محور و مولفه‌هاشان و مدام یادآوریِ این قضیه که این فیلم شبیه آن‌ها نیست و تماشاگر از دیدنش سرخورده می‌شود کمی عجیب و راستش را بخواهید خنده‌دار به نظر می‌رسد؛ چرا که این اثر اصلا قرار نبوده شبیه آن فیلم‌ها باشد و از پایه در راستای اندیشه‌ای که قصد انتقال آنرا دارد و شرحش رفت، به این سنخ تولیدات(که شخصاً نیز طرفدارشان هستم) و رویهمرفته «فیلم» به مثابه‌ی کالا هم کنایه می‌زند و حتی فیلمساز تا جایی پیش می‌رود که اثرِ خود را نیز با وارد شدن به آن و تاکید بر «فیلم» بودنش دست می‌اندازد و همچنین با تغییر منطقش به هجو می‌کشاند؛ از جمله ورود ناگهانی یک «بشقاب پرنده» به جریان فیلم و رهایی «زلدا وینستون» با بازی «تیلدا سوئینتن» و البته از جایی که «زلدا» رهروی آیین بودیسم است، می‌تواند باز هم معنای دو پهلویی به خود بگیرد و به نوعی نقطه‌گذاری بر آموزه‌های این آیین در جهت رستگاری باشد؛ چرا که فیلسماز پایان خوشی بر این رویه‌ای که انسان معاصر در پیش گرفته متصور نیست و مدام از زبان «آدام درایور» به طوری که دیگر به صورت «موتیف مقید» اثر درمی‌آید هشدار می‌دهد:«این ماجرا، عاقبت خوشی ندارد»؛ و البته پیش از آن نیز به جهانی که در آن زندگی می‌کنیم اما مشغول ویران کردنش هستیم هم اشاره داشته است:«دنیای بی‌‌نقصیه، مراقب جزییاتش باش». «مرده‌ها نمی‌میرند» فیلمی قابل تامل و دوست‌داشتی است و به هر شکل از پس آنچه می‌خواهد مطرح کند به خوبی برمی‌آید اما با همه‌ی این تفاسیر در کارنامه‌ی «جیم جارموش» و در قیاس با سایر آثارش جایگاه مهمی را از آن خود نمی‌کند.

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)

فیلم: مرده‌ها نمی‌میرند (The Dead Don't Dieکارگردان: جیم جارموش/ بازیگران: آدام درایور، بیل موری، تیلدا سوئینتن، سلنا گومز...

 

عادت، عادی و بی‌حسی(اینجا)


بهترین رمان‌هایی که سال 97 خواندم(اینجا)


برچسب ها: نقد و بررسی فیلم مرده ها نمی میرند ، نقد فیلم مرده‌ها نمی‌میرند ، نقد فیلم The Dead Don't Die ، نقد فیلم مرده‌ها نمی‌میرند 2019 ، جیم جارموش ، ذن بودیسم جیم جارموش ، زامبی ازخودبیگانگی ،

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.