این متن، تیر ماه 98 اینجا ماهنامه صدبرگ منتشر شده!

رمان: ابرابله  

نویسنده: ارلند لو 

 مترجم: شقایق قندهاری 

 نشر ثالث

*

بازگشت به زندگی!

پیام رنجبران


«ژیل دلوز» در کتاب «نیچه و فلسفه» در شرح آرای نیچه، «هیچ‌انگاران» را به دو دسته‌ی کلی تقسیم می‌کند؛ نخستین دسته، آنانی هستند که به نام ارزش‌های برین و جهان فرامحسوس زندگی را انکار می‌کنند و خوارش می‌دارند که بدین‌سان زندگی ارزشی هم‌ترازِ «نیستی» می‌یابد. یعنی به عنوان مثال بنا به باورشان چون آدمی قرار است بعد از مرگ به آن دنیا منتقل شود و سپس در آن‌جا به زندگی جاودان ادامه دهد، پس زندگی در این دنیای فانی‌‌ ارزشی ندارد و هر چه هست در آن دنیای دیگر خلاصه می‌شود؛ اینگونه به نحوی زندگی معنا و مفهومی نزد آنان جز نیستی ندارد. دسته‌ی دوم، جماعتی که علاوه بر نفی «ایده‌ی جهان فرامحسوس با تمامی اَشکالش اعم از خدا، ذات، خیر و حقیقت» دست به نفی همه‌ی ارزش‌ها می‌زنند و در پی‌اش زندگی را نیز خوار می‌دارند؛ یعنی از نفی جهان فرامحسوس و ارزش‌های برین می‌آغازند و سپس همه‌ی ارزش‌ها را نفی می‌کنند؛ آن‌ها نیز معنایی برای زندگی در این دنیا نمی‌یابند و به زعم‌شان این دنیا عاری از هر هدف و ارزشی است که در نهایت، فرجام این نظرگاه هم به «بیزاری از زندگی» ختم می‌شود. چرا که وقتی هیچ معنا و ارزشی وجود نداشته باشد زندگی هم فاقد اهمیت می‌شود. البته ناگفته نماند، هر دو دسته‌ی مذکور در واقع دو روی یک سکه‌اند. اما «نیچه» برای حل این مشکل از ما می‌خواهد توسط «اراده معطوف به قدرت» به زندگی «آری» بگوییم! که شرح و چگونگیِ این پیشنهاد مفید و به‌راستی کاربردی در این مجال اندک نمی‌گنجد. اما آنچه رفت، یعنی مساله‌ی «بی‌معنایی»، نیافتن هدف و مفهومی برای زندگی، مشکلی است که برای شخصیت اصلی رمان «ابرابله» نوشته‌ی «ارلند لو» نویسنده‌ی نروژی پیش می‌آید. او جوانی 25 ساله است که شب تولدش ناگهان همه چیز معنایش را نزد او از دست می‌دهد. فردا صبح هم وقتی از خواب بیدار می‌شود ابتدا به دانشگاه رفته و از ادامه تحصیل انصراف می‌دهد و بعد ارتباطش را با جهان پیرامونش و سایر آد‌م‌ها قطع می‌کند. دیگر برای روزنامه‌اش چیزی نمی‌نویسد، کتاب‌هایش را می‌فروشد و حق اشتراک تلفن، روزنامه و اتاق اجاره‌ایش را لغو می‌کند و سپس به خانه‌ی برادرش می‌رود که در سفر است و آن‌جا با خود خلوت می‌کند. مختصر این‌که، به موجودیت زندگی قبلی‌اش خاتمه می‌بخشد؛ و اینک می‌خواهد ایراد کار را بجوید و مجدد از نو آغاز کند. او به مرور درمی‌یابد برای ادامه زندگی نیاز به شور و شوق دارد. اشتیاق کودکانه‌ای که در بخش‌هایی از روایت به‌صورت مرثیه‌ای برای روزگار خوش کودکی نیز خود را بروز می‌دهد. رویهمرفته «ابرابله» داستان جذابی دارد که این به پردازش جالب توجه شخصیت اصلی آن برمی‌گردد. شخصیت بامزه‌ای که در پی‌اش رگه‌هایی از طنز نیز وارد داستان می‌شود و در برخی موقعیت‌ها واقعاً خنده‌دار است. به ویژه وقتی او نیاز به «چکش‌کاری» پیدا می‌کند؛ دلخوشی‌هایی که برای گذراندن این دوره خاصِ زندگی‌اش و مشکل «بی‌معنایی‌»اش برای خود پیدا کرده است. بی‌معنایی‌ای که راوی داستان‌مان را جزو دسته‌ی دومی قرار می‌دهد که شرح‌ آن رفت:«وقتی عالم هستی ناپایدار است، آدم احساس می‌کند که هستی‌اش بی‌معنی است. اصلاً برای چه باید کاری انجام بدهم؟»(ص 113). اما نکته‌ای که می‌خواهم به آن اشاره کنم این است که نویسنده‌ی این رمان نروژی است. نروژ هم به لحاظ شادترین کشورها در رتبه‌ی سوم قرار دارد. توجه کردن به دغدغه‌های نویسنده و راوی داستان در نوع خود جالب است. می‌خواهم بگویم، دچار شدن به «هیچ‌انگاری» جهان اول و سوم نمی‌شناسد. آدمی در هر مختصات جغرافیایی ممکن است بدان فروغلتد. اما وجه تمایزی وجود دارد. چرا که در برخی از کشورها انسان‌ها از فرط بدبختی و فلاکت دچار پوچی می‌شوند و زندگی جذابیت‌‌اش را برای آن‌ها از دست می‌دهد و در برخی کشورها و به ‌طور اخص در مورد راوی داستان که فردی بسیار «معمولی» هم هست-یعنی یک شهروند عادی- مساله به شکل دیگری بروز کرده است. او در کشوری زندگی می‌کند که در حالت نرمال هیچ مشکلی برای ادامه حیات به شادترین شیوه‌ی ممکن ندارد. شاهد این مدعا را می‌توانیم چه در این رمان و چه در بیشتر رمان‌های امروزِ دیگر نویسندگان نروژی، در جنس دغدغه‌هاشان ببینیم. دغدغه‌هایی که در قیاس با دغدغه‌های مردم کشوری که اکثرشان از هر لحاظ تحت شدیدترین فشارهای روحی و روانی‌اند، بیشتر به شوخی می‌ماند. حال بازگشت به زندگی برای کدام فرد ساده‌تر است؟ با توجه به این‌که ما درباره‌ی افراد عادی صحبت می‌کنیم و نه ابرانسان‌ها یا آدم‌هایی با اراده‌های آنچنانی. پاسخ شاید بدیهی به نظر برسد اما در واقعیت ماجرا به شکل دیگری رقم می‌خورد؛ به قیمت زندگی یک انسان.

 

 


پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)

 

 

به مناسبت چاپ دوم رمان «شهر نوازندگان سفید»(اینجا)


برچسب ها: نقد رمان ابرابله ، نقد رمان ابر ابله ، ابرابله ارلند لو ، نیچه و فلسفه ژیل دلوز ، هیچ انگاران ، نیهیلیست ، نگاهی به رمان ابرابله ارلند لو ،

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.