«تو را از اندوه آفریدم»

فریدون دنیاتبار

گویا واژگان نمی‌خوابند، پس هر واژه دروازه‌ای از جهانی ناپیدا در ذهن انسان شکفته می‌گردد، به‌سان صاعقه‌ای که در لحظه جهان را روشن می‌کند؛ به همان اندازه پرشکوه و گذرا.

ادبیات اروپای شرقی و به‌خصوص شعر آن برای من تداعی‌ کننده‌ی پارادوکسی عجیب و در عین حال خوشایند و ترسناک است.

نوعی سردی مرگ‌گونه‌ی ترس همراه با شکوه و عظمتی وصف‌ناشدنی، گویی مردمان این دیار برباد رفتگان قرون و اعصارند و در پیچاپیچ تاریخ مرگ‌بارشان آفریدند و آفریدند و چون قربانیان مقدس در هر برهه‌ای از تاریخ ذبح شدند و درد کشیدند و باز ققنوس‌وار از خاکستر خود بلند شدند تا آغاز و زایشی نو داشته باشند.

در این میان بلغارستان کهن با هنرنمایی خیره‌کننده‌ی قوم تراسین و شعر و موسیقی پربارش شاهدی بر بشریت فرورفته در جنگ و تباهی است، زمانی بر درد و رنج نسل‌‌کشی ترکان عثمانی و سلطه‌ی پانصد ساله‌ی آن‌ها گریان بودند و دیرگاهی افیون برابری استالین توش و توان را از این کشور فرهیخته ربوده بود، اما به قاعده‌ای دیرین درد و رنج قدرت و شکوه کلام و خصوصا شعر را دوچندان می‌کند و به قول نیچه این ضرورت حیات است.

شعر بلاگا دیمتیروا طنین شوق و فراق است، نوای اشعارش حکایت از ناخودآگاهی مملو از درد و اشتیاق دارد.

او چونان که خود در شعرش می‌گوید پرومته‌ای‌ست که کلمه را ربوده است، شعر او بسیار تکان دهنده و درخشان است؛ گویی نکته‌سنجی سیلویا پلات، درد و مصیب آنا آخماتوا و خیال خوش رفته در وحشت مارینا تسوتایوا را توامان با هم دارد.

در عین ترس شجاعت است و در عین مرگ زندگانی، به‌سان چشمه‌ای جوشنده از عمق انسان و فاجعه می‌آید، گویی طنینی‌ست که پایان جهان را اخطار می‌کند و در این گوشه دنیا در ایران من بلاگا را با تمام وجودم درک می‌کنم، عمق نگاهش، بی‌باکی روحش و دغدغه‌ی انسانیش برایم آشناست.

بلاگا دیمیتروا را من با ترجمه‌ی درخشان خانم فریده حسن‌زاده خواندم، این بانو در ترجمه سنگ‌ تمام گذاشته است و در زایش دوباره‌ی اشعار بلاگا به زبان فارسی موفق بوده است.

کمتر کتابی آن هم شعر خارجی نظرم را جلب می‌کند اما این کتاب حال دلم را خوب کرد و بعد از مدت‌ها امیدوار شدم به خواندن ترجمه‌های خوب از اشعار خارجی، آن هم به لطف خانم حسن‌زاده.

اولین چیزی که در این کتاب برایم حیرت‌آور بود میزان اندوهی بود که گویی از حد بیرون است، زمانی دوستی گروه موسیقی‌ای را به من معرفی کرد از زنان بلغار، گروه کر زنان که مویه‌هایی چون زنان ایلیاتی خودمان داشتند و آواز پلی فونی آن‌ها بسیار تاثیرگذار بود، ناخودآگاه حس کردم که آن موسیقی با اشعار بلاگا آمیخته است.

کلام و اندوه بلاگا برای زندگی است در پس اندوهش نور و روشنی حیات چنان با صلابت و پیداست که بعد از خواندن انگار سپیده می‌زند و شب از ذهن خواننده می‌رود.

این نقد نبود، نوشته‌ای بود از سر شوق که پایان کلام را خود بلاگا بگوید نیکوتر است.

«چه باک اگر پامالم کنند

همچون علف

سرنوشتِ خاکِ لگدکوب شده

جاده شدن

و رفتن است»

 

 

پی‌نگار:

«این متن، نوشته‌ی دوستم فریدون دنیاتبار است»

«زمستان 98»

 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)



ادامه مطلب

برچسب ها: تو را از آندوه آفریدم ، بلاگا دیمتیروا ، شاعر ملی بلغارستان ، شعر بلغارستان ، فریده حسن زاده ، شعر ترجمه ، ادبیات اروپای شرقی ،

چهارشنبه 31 اردیبهشت 1399

گاهی وقت‌ها دلت می‌خواهد گول بخوری!

   نوشته شده توسط: پیام رنجبران    نوع مطلب :شب‌نوشت‌ ،

 

هندی‌ها درباره‌ی چاکراها گفته‌اند یا چینی‌ها چه تفاوتی دارد؛ اصلا آیا حرف‌شان صحت دارد یا این چیزی که من می‌گویم با آنچه آنان گفته‌اند مرتبط است؟ باز هم چه اهمیتی خواهد داشت! من از حفره‌هایی به قطر و طول تونل کندوان حرف می‌زنم در روانت. حفر‌ه‌هایی ژرف. دریافت‌های کُشنده. از حساسیت‌های بیمارگونه‌ات می‌گویم نسبت به رفتار و کلام آدم‌ها که وقتی کنار شکنندگیِ ترساننده‌ی اعصابت می‌نشیند مبدل به فاجعه می‌شود. و اینجا واژه‌ی «فاجعه» محل تاکید است. شاید هم، کسی چه می‌داند، این همان ادبیات باشد. این‌که چونان ایزدی وارد روان آدمی می‌شوی و می‌روی آن‌جا درون ذهنش می‌نشینی و تحلیلش می‌کنی و سپس از چیزهایی می‌گویی که حتی خودش هم از وجودشان بی‌خبر است، و تنها بعد شنیدن حرف‌هایت توجه‌اش بدان جلب می‌شود؛ هر چه هست چه رنجی، چه رنج عظیمی در خود نهفته دارد و چه انزوای هولناکی در پی‌اش؛ به‌ویژه وقتی ناخودآگاه اتفاق می‌افتد که در بیشتر موارد نیز چنین است. به سرعت یک نگاه حادث می‌شود اما به مدت چند روز در ذهنت کش می‌آید. سخت است از ذهنیت آدم‌ها باخبر باشی؛ و مهلک‌تر وقتی از آن‌ها رفتاری می‌بینی، حرفی می‌شنوی و به جای دیدن و شنیدن آن، به آنچه در پسش پنهان شده-یا تا آن زمان مخفی مانده- چشم می‌دوزی. آنچه می‌گوید و ناخودآگاه انجام می‌دهد با آنچه در قفای ذهنش هست متفاوت است! و حتی گاهی کاملا برخلاف. این‌طور آنچه دریافته‌ای چون صاعقه‌ی سهمگینی بر ریشه‌ی روانت فرود می‌آید؛ دردآور است، گونه‌ای شکنجه و در نهایت دوری می‌آورد. گریز و تنهایی...

گاهی وقت‌ها دلت می‌خواهد گول بخوری. دلت تنگ می‌شود برای اینکه سرت کلاه بگذارند و این البته به معنای آن سادگی بی‌حد و اندازه‌ات نیست که از فریب‌های متعدد طی زندگی‌ات آسیب دیده است. گاهی وقت‌ها فقط دلت می‌خواهد گول بخوری؛ آن‌‌وقت چه آسان می‌شد همه چیز...

 

 

پیام رنجبران(وبلاگ سیناپس)



برچسب ها: گاهی وقت‌ها دلت می‌خواهد گول بخوری! ، چاکرا ، تنهایی ، انزوا ، ادبیات ، رنج ،


«واپسین فیلسوف: من خود را چنین می‌نامم، چرا که من آخرین موجود انسانی هستم. هیچ‌کس غیر از خودم با من سخن نمی‌گوید و صدای من همچون صدای کسی که در حال مرگ است به من می‌رسد. ای صدای دوست‌داشتنی، بگذار با تو، با تو، ای واپسین نَفَسِ به‌یاد‌مانده‌ی تمامی شادمانی بشری، سخن بگویم، حتی اگر تنها یک ساعت دیگر مانده باشد. به‌سببِ تو، خویش را از تنهایی‌ام غافل می‌سازم و راه بازگشت خود به چند‌گانگی و عشق را به‌ دروغ هموار می‌کنم، زیرا که قلب من، از باور به مرگِ عشق گریزان است. او نمی‌تواند لرزه‌های یخ‌آلود تنهاترین تنهایی را تاب آورد. او مرا وادار می‌کند که سخن گویم، انگار دو نفر هستم».

 

 

برچیده از کتاب «فلسفه در عصر تراژیک یونانیان»

نوشته: فردریش نیچه

ترجمه: مجید شریف

ص 28


پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)



ادامه مطلب

برچسب ها: فلسفه در عصر تراژیک یونانیان ، مجید شریف ، بهترین ترجمه ها از نیچه ، فلسفه یونان ، واپسین فیلسوف ، فردریش نیچه ،

چهارشنبه 24 اردیبهشت 1399

دوبله نام دیگر آسیب!

   نوشته شده توسط: پیام رنجبران    نوع مطلب :پراکنده ،

برای یک دوست

 

دوبله در هر حالتی آسیب به یک اثر هنری است؛ صدا جزو مهمی از بازی هنرپیشه است، بیخود نیست بعضی‌شان برای خلق صدا و لحن آن نقش ماه‌ها جان می‌کنند. بعد یکی پیدا می‌شود و با مبتذل‌ترین لحن و صدای ممکن هر چه را هنرپیشه آفریده به مضحکه‌ای مبدل می‌سازد. دیگر بماند که دوبله دست بردن در دیالوگ‌ها و قیچی کلماتی‌ست به هر بهانه‌ای، لیک بی‌توجه به این‌که دیالوگ‌ها نقشی اساسی در پردازش شخصیت داستان دارند. «دوران طلایی دوبله!» گرچه دوبله‌های آن دوره حال و روزشان بهتر است و او که صدا درمی‌آورد حداقل برای کارش احترامی قائل می‌شد اما به گمانم مساله از همان ابتدا بد جا افتاده؛ این است که حالا دوبله را هنر خطاب می‌کنند و دوبلور شده هنرمند! بگذریم از مادر و مادربزرگ‌هایی که بعضی‌شان از زیرنویس فیلم‌ها جا می‌مانند اما در حالت کلی این میلِ عجیب جماعت به فیلم‌های دوبله شده، نشان دیگری نیز در پس خود دارد: جدای از کرختی، گرایش مفرط‌‌ است به فِیک! جعلی اینجا همیشه جای اصل را گرفته و به مراتب ارج و قرب بیشتری داشته است.



پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس) 


برچسب ها: دوبله نام دیگر آسیب است ، دوبله ابتذال ، هنر مبتذل دوبله ، فیک و تقلبی ، صدا در سینما ، هنرپیشه ، دوران طلایی دوبله ،

این مقاله، تیرماه 98 در ماهنامه‌ی فیلم‌نگار منتشر شده!


مطالعه‌‌ تطبیقی رمان و فیلمنامه

رمان: به امید دیدار در آن دنیا (2013)

فیلم: به امید دیدار در آن دنیا (2017)

*

جای خالیِ «بازنویسی»

پیام رنجبران

1

همه چیز از یک دلتنگی عمیق آغاز می‌شود. احساسی که صبح روز 11 نوامبر حین پیاده‌روی به «پی‌یر لومتر» نویسنده‌ی رمان «به امید دیدار در آن دنیا» نسبت به هزاران رزمنده‌ی کشته‌شده‌ی کشورش فرانسه در جنگ‌جهانی اول دست می‌دهد. 11 نوامبر سالگرد گرامیداشت جان‌باختگان جنگ بزرگ اول است. آن روز صبح وقتی او از مقابل ساختمانی می‌گذرد که قبلاً به همین مناسبت ساخته شده، شهردار را در حال قرائت اسامی جوانان کشته‌شده در آن جنگ می‌بیند. گرد او چند نماینده ایستاده‌‌اند و تعدادی مرد آتش‌نشان و دیگر هیچ‌کس. آسمان گرفته و مراسم به‌غایت خلوت است و غم‌انگیز. احساس بی‌عدالتی عمیقی سراپای وجود «لومتر» را نسبت به آن جوانان فرا می‌گیرد و دیگر دست از سرش برنمی‌دارد و همین عامل نگارش یکی از مهم‌ترین و درخشان‌ترین آثاری می‌شود که در  قرن حاضر درباره‌ی جنگ‌جهانی اول به رشته‌ی تحریر درآمده است. اثری که تداعی‌کننده آن حس و احترام خاصی‌ است که فقط وقتی در حال مطالعه‌ی رمان‌های بزرگ تاریخ ادبیات هستید، در شما برانگیخته می‌شود. این رمان 500 صفحه‌ای که بعد از 22 بار بازنویسی به اتمام رسیده، برای نویسنده‌اش مهم‌ترین جایزه‌ی ادبی فرانسه، «گنکور» را در سال 2013 به ارمغان آورده است. نوع ادبی محبوب «پی‌یر لومتر» رمان‌های پلیسی است و پیش از این چند جایزه معتبر بابت نگارش آن‌ها نیز دریافت کرده، گرچه رمانی که او را به شهرتی جهانی رسانده، همین اثر مورد نظر است. «به امید دیدار در آن دنیا» جزو آثار پلیسی طبقه‌بندی نمی‌شود، اما در عین حال روح آثار پیشین لومتر در آن دیده می‌شود. اثری که اگر بخواهم به صورت فشرده آن را توصیف کنم بدین‌ قرار است: روایتی جذاب و نفس‌گیر، محزون اما خنده‌دار و طناز به شکلی که یادآور آن عبارت مشهور «نیکلای گوگول» درباره‌ی طنز به معنای واقعی است:«خنده‌ی مرئی آمیخته به گریه‌ی نامرئی»، ساختار داستانیِ ‌پیچیده و منسجم، قطعات و بخش‌هایی که با دقت و تبحر حیرت‌آوری به‌سان معماری یک ساختمان عظیم روی هم چیده شده‌اند، تکه‌های یک پازل که با یکدیگر ارتباط تنگاتنگی دارند و در نهایت چکیده‌ی همه‌ی این‌ها و قدرت تاثیرگذاری‌شان در دو واژه پنج حرفی خلاصه و متمرکز می‌شود:«کشمکش» و «تعلیق»؛ شبکه‌ی گسترده و به‌هم‌پیچیده‌ای از عناصر و شخصیت‌های پرورده‌ی داستانی که در کشمکش مداومی با هم به سر می‌برند. هیچ شخصیتی طی روایت- که با سرعت بالایی هم پیش می‌رود- یافت نخواهد شد که به نوعی با خود، شخصیت مقابلش، فضای پیرامون و دیگر کارکترهای داستان در کشمکش و تضاد و تقابل نباشد، و البته در پی‌اش ناگفته پیداست، زایش و تزریق حجم فراوانی تعلیق در رگ و پی و مفاصل کشمکش‌های مفصلِ این داستان. خواننده همان‌طور که ناگزیر به وسط این معرکه کشانده می‌شود، هیجان‌زده و حتی ممکن است شوکه‌شده مدام از خود می‌پرسد:«قرار است چه بشود؟»، «این ماجرا به کجا ختم خواهد شد؟»، «چه بر سر این آدم‌ها خواهد آمد؟» و...

2

رمان «به امید دیدار در آن دنیا» سال 2017 توسط «آلبر دوپنتل» مورد اقتباس سینمایی قرار گرفت. دوپنتل بازیگر، نویسنده و کارگردان است و ما البته او را بیشتر بابت بازی‌اش در نقش «پیر» در فیلم «برگشت‌ناپذیر» (2002) «گاسپار نوئه» به خاطر می‌آوریم. برگردان سینمایی «به امید دیدار...» حاصل همکاری مشترک «آلبر دوپنتل» و «پی‌یر لومتر» است. پس ما در این مقال که به نحوه و چگونگی این اقتباس- به‌ ویژه‌ از منظر شیوه‌ی داستان‌گویی‌اش- و هم‌چنین ارزیابی‌ آن می‌پردازیم، علاوه بر در نظر گرفتن نقش دوپنتل -چه به عنوان فیلم‌نویس و چه کارگردان اثر (بازیگر نقش اصلی هم اوست)- با دو «لومتر» نیز روبرو هستیم. یکی در مقام رمان‌نویس که منبع اصلی اقتباس را نوشته و دیگری به عنوان فیلمنامه‌‌نویسی که از آن اقتباس کرده است؛ اینکه آیا یک رمان‌نویس چیره‌دست می‌تواند فیلم‌نامه‌نویس موفقی باشد یا بالعکس؟ مبحث دیگری است که پرداخت جامع به آن در این مجال نمی‌گنجد، اما جایگاه دوم لومتر می‌تواند دشوارتر باشد اگر از دریچه‌ی این گزاره‌ی کلیدی درباره‌ی فرآیند اقتباس به آن بنگریم که اقتباس‌گر «هیچ چیزی به منبع اولیه‌ اقتباس مدیون نیست»، آنچه اهمیت دارد وفادار ماندن به جوهر، روح و جان منبع اقتباس است- که البته همین هم جای بحث دارد، زیرا اقتباس‌گر می‌تواند برای وضوح بخشیدن و جهت‌دار کردن داستان اولیه، خوانش و نظرگاه خود را داشته و اعمال کند- حتی «یک اقتباس‌گر می‌تواند به مثابه‌ی قاضی دیوان عالی‌ای باشد که فقط به دنبال اجرای روح قانون است و نه اطاعت بی‌چون و چرا از کلمات قانون». همه‌ی این‌ها بدین معناست که آنچه برای اقتباس‌گر دارای بیشترین اهمیت است و آنچه درباره‌ی اثرش مورد قضاوت قرار می‌گیرد صرفاً نحوه‌ی انتخاب‌های سنجیده و مناسب اوست که شامل جرح و تعدیل، دستکاری داستان اصلی، تغییرات زمان و مکان، کاستن و افزودن هم می‌شود، مختصر این‌که اقتباس‌گر به نفع فیلمنامه‌‌اش می‌بایست شمشیر را از غلاف درآورده و گام به آوردگاه پیکار با منبع اصلی بگذارد! این مساله شاید برای نویسنده‌ای که در نگارش منبع اولیه نقشی نداشته راحت‌تر باشد اما برای لومتر که نوشتن رمان را «عرق‌ریختن و عرق‌ریختن و عرق‌ریختن برای آفرینش یک اثر بزرگ» می‌خواند و حتی اگر بخواهیم نوستالوژیک‌‌ به موضوع نگاه کنیم یا آن عبارت کلیشه‌ای را درباره‌اش به کار ببریم که نوشته‌ها‌ی یک نویسنده به مثابه‌ی فرزندان اوست، دشواری کارش عیان می‌شود؛ آن هم در مورد داستانی که جهت ادای احترام و ابراز احساسات عمیق نویسنده به کشته‌شدگان جنگ نگاشته شده است. داستانی که با این عبارات آغاز می‌شود:«آن‌هایی که گمان می‌کردند جنگ به‌زودی به پایان می‌رسد مدت‌ها بود همگی مرده بودند، و درست به سبب جنگ مرده بودند.»

3


ادامه مطلب

برچسب ها: مطالعه تطبیقی رمان و فیلمنامه ، مطالعه تطبیقی رمان و فیلمنامه به امید دیدار در آن دنیا ، اقتباس سینمایی ، اقتباس سینمایی از رمان ، سینما و ادبیات ، نوشتن و بازنویسی ، هنر اقتباس ،

جمعه 22 فروردین 1399

خوابگرد و دیگری (همه چیز راز است)

   نوشته شده توسط: پیام رنجبران    نوع مطلب :شعر ،


تمام شب را نخوابید.

صدای قدم‌های خوابگرد را بر سقف بالای سرش شنید.

هر گامی پژواکی بی‌انتها، سنگین و خفه، در تهی درونش.

در کنار پنجره ایستاد با دستانی باز

تا اگر او افتاد بگیردش.

اما اگر سنگینی‌اش او را هم با خود به پایین کشید چه؟

سایه‌ی پرنده‌ای روی دیوار؟

ستاره‌ای؟ او؟ دستانش؟

صدای افتادنی روی پیاده رو. سپیده دم.

پنجره‌ها باز شدند. همسایه‌ها پایین دویدند. خوابگرد

با عجله از پله‌های اضطراری پایین رفت

تا مردی را ببیند که از پنجره سقوط کرده است.


 

*

برچیده‌ از گزینه شعرها: «همه چیز یک راز است»

سروده: یانیس ریتسوس

ترجمه: احمد پوری (ص 21)

 

 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


ادامه مطلب

برچسب ها: کتاب همه چیز راز است ، شعر خوابگرد و دیگری ، یانیس ریتسوس ، شعر یونان ، احمد پوری ، کتابهایی که باید بخوانیم ، اشعار یانیس ریتسوس ،

سه شنبه 12 فروردین 1399

بریده‌ای از کتاب «شب آخر با سیلویا پلات»

   نوشته شده توسط: پیام رنجبران    نوع مطلب :پارگراف‌های مورد علاقه‌ام ،


در سال‌های اخیر، اشخاص ذی‌نفع سعی داشته‌اند متقاعدمان کنند ناگزیر از رانده شدن به سویِ «فرهنگِ اطلاعات» هستیم. به نظر می‌رسد آن‌ها اطلاعات را به عنوانِ عاملی رهاننده معرفی می‌کنند. این مستوجبِ کسبِ اطلاعاتِ خالص است. همه‌ی آن چیزی که اطلاعات می‌تواند به ما بدهد اطلاع است و این آغازِ آگاهی است. و آگاهی برای رسیدن به خِرَد، راهی بس طولانی در پیش دارد...

 


برچیده از مقاله‌ی «هراس ابراز احساس در شعر معاصر»

نوشته‌: ساموئل هازو (ص 129)

کتاب: «شب آخر با سیلویا پلات، مقالاتی در باب شعر و شاعری» ادوارد هرش و دیگران.

ترجمه: بانو فریده حسن‌زاده



 

پیام رنجبران (وبلاگ سیناپس)


ادامه مطلب

برچسب ها: نقد شعر ، شعور و آگاهی ، کتاب شب آخر با سیلویا پلات ، مقالاتی در باب شعر و شاعری ، ادوارد هرش ، آگاهی و خرد ، ساموئل هازو ،

تعداد کل صفحات: 58 1 2 3 4 5 6 7 ...
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic